"Gornji Ibar" iz Rožaja simbol neuspjele traznicije: Od fabrike koja je hranila grad do sablasnih zidina

Da su u Crnoj Gori, tokom tranzicionih procesa, po skoro istom konceptu uništene sve fabrike svjedoči i priča o rožajskom Gornjem Ibru jednom od najstarijih privrednih kolektiva na sjeveru.

Bivši radnici podsjećaju da je Gornji Ibar, decenijama s pravom nazivan industrijskim gigantom u kom je plate zarađivalo preko dvije hiljade uposlenih. Danas su od Gornjeg Ibra ostale samo ruševine u centru grada, i na drugim brojnim lokacijama, koje svjedoče o njegovoj pogubnoj privatizaciji.

– Ugašena je fabrika sa mnoštvom pratećih sadržaja koja je bila nosilac sveukupnog razvoja čitavog kraja. Radnici su svojevremeno upućeni na biro rada, dok je raspoloživa imovina ostavljena na milost i nemilost zubu vremena. Nakon neuspjelih privatizacija i propasti preduzeća godinama smo bili svjedoci pohoda brojnih lopova koji su iza sebe ostavili samo zidine bivše fabrike. Može se slobodno reći da je Gornji Ibar mogao i dalje uspješno da radi, ali je ovaj privredni gigant očigledno nekome smetao. Pogubno je što država nije ništa uradila da ga spasi, već je svojim činjenjem doprinijela njegovoj potpunoj devastaciji. Može se slobodno reći da je državna sramota što veliki kompleksi objekta koji su pripadali Gornjem Ibru danas predstavljaju pravo ruglo u centru Rožaja – navode bivši radnici.

Vrijedna imovina

Odmah nakon uvođenja stečaja i prihvatanja Plana reorganizacije, Privredni sud je u julu 2004. godine objavio prvi oglas za prodaju cjelokupne imovine Gornjeg Ibra. Imovina AD Gornji Ibar se sastojala od građevinskih objekata sa opremom površine oko 35 hiljada kvadrata i zemljišta od 87,5 hiljada kvadrata. Ponuđena cijena za imovinu ovog preduzeća od četiri fabrička pogona, kotlarnice, upravne zgrade i restorana, iznosila je 2,9 miliona eura. Istovremeno, imovina šumarskog preduzeća Rožaje, koje je svojevremeno bilo u sastavu Gornjeg Ibra, obuhvatala je upravne zgrade od 250 kvadrata, magacin od blizu 550 kvadrata, otvoreni prostor od 800 kvadrata i desetak teških mašina za eksploataciju šume, procijenjena je na 290 hiljada eura. Kao obavezni dio ponude bilo je propisano da kupac podnese program razvoja preduzeća sa investiranjem u narednih pet godina i program zapošljavanja, dok je morao zadovoljiti uslov da ima iskustvo u drvnoj industriji.

Gornji Ibar je formiran daleke 1937. godine, u Kraljevini Jugoslaviji, kao pogon skopske fabrike Treska. Funkcionisao je i tokom Drugog svjetskog rata, a procvat je doživo sredinom prošlog vijeka, kada je postao zamajac razvoja opštine Rožaje. Pored četiri velika pogona, stacionirana u samom gradu, Gornji Ibar je imao i lanac maloprodajnih objekata, kao i desetak predstavništava u svim važnijim centrima bivše države, od Ljubljane do Skoplja. Posjedovao je pogon za proizvodnju kvalitetnog papira Dekor, transportno preduzeće i servis, kao i dva rožajska hotela i nekoliko manjih ugostiteljskih objekata, uključujući i radničko odmaralište u Ulcinju. Prelomni momenat nakon kojeg je započela serija negativnih poslovnih godina poklapa sa tadašnjom državnom odlukom iz 1990. godine po kojoj je šumarstvo odvojeno od drvoprerade. U uzvještaju MANS-a sačinjenog o dešavanjima u Gornjem Ibru navodi se da je u narednih desetak godina došlo do poteškoća u poslovanju i otpuštanja većine radnika, koji su proglašavani tehnološkim viškom.

Tranzicioni procesi sahranili stare fabrike, a novih nema

– Transformacija preduzeća izvršena je davne 1994. godine, kada je kapital kompanije procijenjen na tadašnjih 67,8 miliona maraka. U tim godinama kompanija je upošljavala oko dvije hiljade radnika, da bi uvođenjem međunarodnih sankcija nekadašnjoj Jugoslaviji dramatično smanjila proizvodnju, pa je u 2002. godini bilo uposleno svega 575 radnika. Nakon toga na razne načine došlo se do obezvređivanja raspoložive imovine – navodi se u izvještaju MANS-a.

U Gornji Ibar, koji je bio među vodećim drvoprerađivačkim preduzećima u regionu, zbog nagomilanih dugova prema povjeriocima, stečaj je uveden 2003. godine, a bankrot je proglašen 2007. godine. Nakon bankrota Vlada je na tenderu kupila preduzeće za 3,2 miliona eura, uz najave da će ga ponovo staviti u funkciju. Međutim, od oživljavanja Gornjeg Ibra nije bilo ništa, da bi Ministarstvo poljoprivrede krajem 2013. godine predložilo da se kroz Strategiju razvoja šumarstva i drvoprerade pronađe strateški partner za kupovinu preduzeća. Nakon toga dobar dio imovine Gornjeg Ibra prodat je turskim investitorima pod izgovorom da će on uložoti značajna sredstva za revitalizaciju preduzeća i da će, između ostalog, tamo oživjeti drvoprerađivačku proizvodnju. To se nije desilo ni do današnjih dana, s tim što još uvijek niko nije odgovarao što je Gornji Ibar doživio ovako pogubnu sudbinu.

Preuzmite našu aplikaciju