Pola vijeka od ukidanja legendarne pruge: "Ćiro" povezivao Hercegovinu, Nikšić i Jadran

Upravo 26. maja ove godine navršava se 50 godina od gašenja jedne od najvažnijih transportnih arterija zapadnog dijela Crne Gore – ukidanja pruge Nikšić – Bileća.

Huk lokomotiva, prepuni vagoni, đaci, seljaci i radnici koji su svakodnevno putovali, milioni tona boksita, uglja i žita, ali i suze na peronima dok posljednji voz napušta stanicu u Nikšiću – sve su to djelovi istorije koja i danas živi u sjećanjima željezničara i putnika.

Pola vijeka od ukidanja legendarne pruge: "Ćiro" povezivao Hercegovinu, Nikšić i Jadran

Ispraćaj poslednjeg voza iz Bileće u maju 1976. godine

foto: Željko Šapurić, Dan (arhiva)

Broj putnika na ovoj pruzi bio je izuzetan za krševit i rijetko naseljen kraj. Đaci su njome putovali u škole u Nikšiću i Bileći, seljaci na pijace, a mnogi su odlazili i na ljetovanja u Dubrovnik i Herceg Novi. Dnevno su saobraćala dva do tri putnička voza u oba smjera, a u pazarne dane i tokom ljetnje sezone kompozicije su bile prepune – toliko da su putnici često stajali na papučicama vagona.

Radovi na pruzi uskog kolosjeka počeli su 25. septembra 1935. godine. Pruga duga 71,3 kilometra završena je krajem juna 1938. godine, a svečano je otvorena 12. jula, na Petrovdan.

Pruga se radila ručno

foto: Željko Šapurić, Dan (arhiva)

U vrijeme kada su automobili bili retkost, a putovanje makadamskim putevima zaprežnim kolima od Nikšića do Sarajeva trajalo je i po tri dana, željeznica je taj put skratila na svega 12 do 15 sati.

Pruga je, osim prevoza putnika prema Bosni i Hercegovini i Primorju, imala i izuzetan značaj za razvoj industrije. Njome su transportovani boksit iz nikšićkog rudnika, ugalj za Željezaru, žito i druga roba.

Iako je pruga sredinom prošlog vijeka doživjela vrhunac, šezdesetih i sedamdesetih godina počinje njen pad. Razvoj drumskog saobraćaja, asfaltiranje magistrale Nikšić – Trebinje, uvođenje autobuskih linija i masovna kupovina automobila doveli su do naglog pada broja putnika.

Dodatni udarac bilo je otvaranje pruge normalnog kolosjeka Nikšić – Podgorica, kojom se teret direktno transportovao do Luke Bar.

Autor monografije "111 godina željeznice u Crnoj Gori: 1901–2012" Josip Veber u izjavi za "Dan" kaže da je gašenje pruge izazvalo veliko nezadovoljstvo među stanovništvom.

Mr Josip Veber

foto: Željko Šapurić, Dan

– Posljednji putnički voz iz Nikšića prema Bileći otišao je krajem maja 1976. godine. Narod je voz ispraćao sa suzama, kitio ga cvijećem i bacao cvjetove na šine. Postojao je snažan otpor ukidanju pruge, jer su ljudi strahovali od gašenja života u tom kraju – kazao je Veber.

Dnevno saobraćala u prosjeku 32 voza, uglavnom teretna

Iz Željezničke infrastrukture Crne Gore podsjećaju da je pruga uglavnom pratila trasu današnje magistrale Nikšić – Trebinje.

– Pruga je prolazila kroz Kljakovicu, Koravlicu, Petroviće, Viluse, Podbožur, Trubjelu, Stubu i Kuside, a Zetu je prelazila mostom u Grebicama. Upravo ova dionica decenijama je bila glavna logistička veza Rudnika boksita sa evropskim tržištem – navode iz ŽICG.

Dodaju da su dnevno saobraćala u prosjeku 32 voza, uglavnom teretna, dok je boksit bio dominantan teret ka Bosni i Hercegovini i dalje ka luci Ploče, odakle je izvožen u evropske zemlje.

On dodaje da su se strahovi brzo pokazali opravdanim, jer je nakon ukidanja uzanog kolosjeka, ne samo na relaciji Nikšić – Bileća i Trebinje, već i prema Dubrovniku, broj stanovnika tog područja u kratkom periodu bio gotovo prepolovljen. Prema njegovom mišljenju, pruga je mogla biti modernizovana uvođenjem motornih vozova i zadržati vitalnu ulogu u povezivanju regiona.

– Primjere funkcionisanja uzanog kolosjeka i danas imamo u Bugarskoj, Rumuniji, Mađarskoj, Švajcarskoj i Austriji, gdje takve pruge služe i za prevoz putnika i za turizam – istakao je Veber.

Dr Tripko Draganić

foto: Željko Šapurić, Dan

Tokom izgradnje pruge nije korišćena nijedna građevinska mašina

Istoričar željeznice Tripko Draganić podsjeća da je kamen temeljac za prugu lično postavio predsjednik tadašnje jugoslovenske vlade Milan Stojadinović.

– Na gradnji je dnevno bilo angažovano i do 2.000 radnika, uglavnom lokalnog stanovništva. Pruga je bila uzanog kolosjeka, širine 0,76 metara, kao i druge pruge u tadašnjoj Kraljevini – kazao je Draganić za "Dan".

On navodi da je trasa prolazila kroz izuzetno nepristupačne predjele, bez prilaznih puteva i izvora vode, zbog čega su građene cisterne za prikupljanje kišnice.

– Posebno treba istaći da tokom izgradnje nije korišćena nijedna građevinska mašina. Trasa je probijana dinamitom, maljevima, krampovima i lopatama. Na pruzi je izgrađeno sedam tunela ukupne dužine 962 metra, kao i šest stanica – Petrovići, Vilusi, Podbožur, Trubjela, Stuba i Nikšić – sa službenim objektima i stanovima za željezničare – rekao je Draganić.

Podsjeća da je samo dan nakon ukidanja ove pruge otvorena novoizgrađena dionica Beograd – Bar, čime je Nikšić dobio novu i snažnu željezničku vezu sa Beogradom i ostatkom Evrope.

– Te 1976. godine željeznica u Nikšiću doživjela je preporod zahvaljujući pruzi Beograd – Bar. Put do Beograda trajao je oko devet i po sati, što je bilo znatno brže i isplativije nego preko Čapljine i Sarajeva – naveo je Veber.

Pola vijeka nakon gašenja pruge Nikšić – Bileća ostala su samo sjećanja na vrijeme kada je "Ćiro" povezivao Hercegovinu, zapadnu Crnu Goru i jadransku obalu, noseći sa sobom život, trgovinu i razvoj čitavog kraja.

Preuzmite našu aplikaciju