Priča o Josipu Sladeu Šiloviću: Vizija čovjeka koji je Nikšiću dao dušu evropskog grada

U istoriji Nikšića zauzima posebno mjesto – kao autor vizije koja je nekadašnju orijentalnu varoš pretvorila u uređen evropski grad. Slade je u ovaj prostor donio duh modernog urbanizma, ali ga je pažljivo prilagodio prirodnom okruženju – ravnici, pravcima vjetrova i vodenim tokovima.

Iako se grad decenijama širio i mijenjao, osnovna urbana matrica koju je postavio ostala je gotovo netaknuta. Mreža ulica i centralni trg i danas predstavljaju prepoznatljiv identitet Nikšića – što ovaj grad svrstava među rijetke koji i nakon više od jednog vijeka čuvaju jasan urbanistički potpis jednog čovjeka.

U godinama nakon oslobođenja od Osmanskog carstva, Nikšić je bio u prilično haotičnom stanju. Varoš je propadala, kuće su rušene, a građevinski materijal odnošen. Nezadovoljstvo je raslo, a lokalne vlasti nijesu uspijevale da obuzdaju neplansku gradnju.Zato je knjaz Nikola početkom 1883. godine donio odluku da se pristupi izgradnji novog grada, a izradu plana povjerio upravo Sladeu.

Jospi Slade Šilović

Privatna arhiva

Već u martu iste godine Slade je stigao u Nikšić kako bi snimio postojeće stanje, a do maja je izradio prvi regulacioni plan. Knjaz Nikola ga je prihvatio i ubrzo predstavio budućim graditeljima, čime su postavljeni temelji nove urbane cjeline. Ovim planom postavljeni su temelji modernog urbanog razvoja: široke ulice, centralni trg i radijalna mreža saobraćajnica, po uzoru na evropske gradove tog vremena.

Početkom 1884. godine započela je podjela placeva na centralnom trgu i u glavnoj ulici. Kamen za gradnju dopreman je iz ruševina Starog grada i kamenoloma u Prijespi, drvo iz Župske planine i Duge, dok je crijep stizao iz ciglane u Glibavcu.

zgradnja nove varoši privukla je brojne majstore iz različitih krajeva. U nedostatku školovanih projektanata, kuće su često projektovali iskusni zidari, pa su objekti bili jednostavni, skromni i ujednačenog izgleda.

Do početka 1885. godine, šest bataljona narodne vojske i lokalni službenici završili su uređenje glavnog trga i ulica. Radove je nadzirao Šako Petrović, koji je simbolično položio prvi kamen u kaldrmu i, zajedno sa građanima, zasadio prve drvorede.

Pored urbanističkog plana, Slade je u Nikšiću projektovao i Dvorac knjaza Nikole, kao i Carev most – objekte koji i danas svjedoče o njegovom stvaralaštvu.

Urbanistički plan Nikšića iz 1883.

Privatna arhiva

Ipak, iako je ostavio dubok trag, njegovo ime nije dovoljno prepoznato. Kako ističe hroničar i publicista Maksim Vujačić, Slade zaslužuje vidljivije mjesto u kolektivnom sjećanju grada.

– Knjaz Nikola je želio da ljetnji dvorac bude na trgu, ali se Slade tome usprotivio i smjestio ga uz Sabornu crkvu. Ako već nema spomenik uz kralja Nikolu, Slade bi u Nikšiću trebalo da ima barem bistu. Nije dobro što Nikšićani malo znaju o čovjeku koji je oblikovao grad po uzoru na renesansne idealne gradove –. kazao je Vujačić.

Kralj Nikola je 1887. godine odlikovao Sladea Danilovim ordenom. Do kraja života, Slade je ostao vezan za Nikšić, prateći njegov razvoj i odazivajući se pozivima crnogorskog vladara.Ostao je upamćen kao pionir modernog urbanizma u Crnoj Gori – čovjek čija vizija i danas živi u prostoru.