Priča o Luju Daviču: Evropske vrijednosti i zaboravljeni heroj

Možda danas svi Nikšićani ne govore istim jezikom, mada se dobro razumiju. Ali, svima je jasno da riječ "istorija" u suštini znači – priča. Priča koja, bilo da je utemeljena u sjećanju, predanju ili mašti, nosi sopstvenu i posebnu istinitost. Istorija, ipak, traži događaje.

Prethodnih pedesetak dana Nikšić je slušao priču o Joki Baletić – priču koja je već dobro poznata, a u domenu emocija nema čvrstih dokaza: hrabrost se ne može mjeriti niti upoređivati. Ipak, jedna od velikih herojskih i antifašističkih priča Nikšića svakako je i priča o Luju Daviču – baletskom igraču, pedagogu, kompozitoru i učesniku narodnooslobodilačke borbe, rođenom 4. juna 1908. godine u Beogradu.

Nakon okupacije Kraljevine Jugoslavije 1941. godine, splet okolnosti doveo ga je u Nikšić. Njegov dolazak u ovaj grad, ispostaviće se, bio je uvod u tragičan kraj. Bježeći od nacista iz rodnog Beograda, kao potomak ugledne jevrejske porodice Davičo, stigao je u Nikšić, gdje se zaposlio u hotelu "Nikšić", u kući Makrida. Radeći kao konobar, služio je i italijanske vojnike, istovremeno pokušavajući da uspostavi vezu sa partizanima i pređe na slobodnu teritoriju.

Priča o Luju Daviču: Evropske vrijednosti i zaboravljeni heroj

Lujo Davičo

Vikipedia

Kako su dani i mjeseci prolazili bez uspjeha, Davičo se odlučio na očajnički i herojski čin, svjestan da time potpisuje sopstvenu smrt. Dvadeset šestog juna 1942. godine izveo je diverzantsku akciju, bacivši bombu na italijanske vojnike koje je do tada usluživao.

Nakon akcije je uhapšen, izložen svirepom mučenju i potom strijeljan. Italijanske okupacione snage su, u znak odmazde, zajedno s njim pogubile još dvadeset rodoljuba.

U trenutku kada su evropske vrijednosti, antifašizam i kultura u fokusu nikšićke javnosti, teško je pronaći ličnost koja ih snažnije objedinjuje od Luja Daviča. Ideja o podizanju spomenika čovjeku takvog životnog i umjetničkog opusa nameće se kao prirodna, utoliko prije u susret evropskoj godini kulture 2030. godine. Na kući Makrida već je 1961. postavljena spomen-ploča koja podsjeća na ovaj događaj.

Baletska škola u Beogradu od 1960. godine nosi ime umjetnika

U sjeđanje na Daviča postavljena je spomen-ploča i na Prvoj beogradskoj gimnaziji. Od 1960. baletska škola u Beogradu, koja je osnovana 1947, nosi njegovo ime. Danas škola ima tri odsjeka, pored odsjeka za klasični balet, tu su i odsjeci za narodnu i savremenu igru, koji njeguju baš one umjetničke postulate za koje se Davičo zalagao – slobodu, misaonost, inovativnost i kreativnost.

Za Daviča i njegove savremenike ples nije bio puka zabava, već oblik komunikacije, društvenog angažmana i umjetničke slobode. Godine 1937. postao je profesor ritmičke gimnastike na Muzičkoj akademiji u Beogradu, gdje je sarađivao sa istaknutim kompozitorom Vojislavom Vučkovićem. Zajedno sa Veselinom Maslešom i Pavlom Stefanovićem osnovao je hor "Abrašević", čiji su brojni članovi stradali tokom Drugog svjetskog rata.

Tadašnja vlasnica hotela "Nikšić", Mila Makrid, svjedočila je da je dan nakon atentata u grad stigla Davičova majka iz logora u Skadru, ne znajući ništa o sudbini svog sina.

Predosjećajući nadolazeću tragediju, Davičo je, prema sjećanju Mirjane Kodžić, uoči Drugog svjetskog rata govorio: "Vreme kao da se suzilo… gotovo da ne postoji, jer će nestati sloboda za nas Jevreje".

Nosilac razvoja moderne baletske scene

arhiva

Decenijama je njegovo ime ostajalo na margini sjećanja, prekriveno zaboravom. Iz tišine ga je 2019. godine vratila prof. dr Saša Brajović, objavivši knjigu "Lujo Davičo – fragmenti života".

Iz te biografije izdvaja se da je Davičo djetinjstvo proveo u Ženevi, gdje je pohađao školu čuvenog kompozitora i pedagoga Emila Žaka Dalkroza. Po povratku u Beograd školovao se u Prvoj muškoj gimnaziji, ali i u Školi za ritmiku i plastiku Marije Mage Magazinović, s kojom je često nastupao. Nakon ponovnog odlaska u Švajcarsku, diplomirao je 1930. godine na Dalkrozovom institutu.

Porodica Davičo

arhiva

U Beogradu je djelovao kao samostalni umjetnik i pedagog, a savremenici su ga opisivali kao tihog i povučenog, ali izuzetno snažnog karaktera i senzibiliteta. Bio je jedan od nosilaca razvoja moderne plesne scene, koja je, iako skromna, dostigla visok umjetnički nivo. Zajedno sa Magom Magazinović, prenosio je nove evropske tendencije u plesu, inspirisane radom Dalkroza, Maksa Rajnharta i Isidore Dankan.

Priče poput ove podsjećaju da istorija nije samo niz događaja, već i trajno svjedočanstvo o ljudskoj hrabrosti, umjetnosti i slobodi.

Preuzmite našu aplikaciju