Hasani za "Dan": Ne postoji lider svih Albanaca u regionu

– Kao što se vidi, to nema nikakve veze sa preuzimanjem svealbanskog liderstva od strane bilo koga od njih: ni Saljija Beriše, ni Edija Rame, ni Alija Ahmetija, ni Aljbina Kurtija – rekao je u intervjuu za „Dan“ prof. dr Enver Hasani.

Hasani, redovni profesor međunarodnog prava i međunarodnih odnosa na Pravnom fakultetu Univerziteta u Prištini, nekadašnji predsjednik Ustavnog suda Kosova, rektor i dekan Pravnog fakulteta Univerziteta u Prištini, bivši šef Kancelarije za spoljne odnose Vlade Kosova i učesnik mirovnih pregovora u Rambujeu 1999. godine, smatra da su nedavni protesti znatno oslabili Edija Ramu i iznosi oštre ocjene o odnosima albanskog premijera i Aljbina Kurtija i odbacuje mogućnost da bilo koji od vodećih albanskih političara danas predstavlja sve Albance u regionu.

• Kako ocjenjujete nedavne proteste i političke tenzije u Albaniji? Mogu li oni ozbiljno oslabiti položaj Edija Rame i njegov politički uticaj u regionu?

– Svakako su ga znatno oslabili. Male su šanse da će Edi Rama politički preživjeti proteste i nemire koji su u toku. Razlog zbog kojeg ne podnosi ostavku i ne želi tehničku vladu koja bi organizovala nove izbore jeste strah, koji je stvaran, od SPAK-a (Specijalne strukture za borbu protiv korupcije i organizovanog kriminala u Republici Albaniji).

Razmjere korupcije i trgovine narkoticima u vrijeme Edija Rame dostigle su galopirajuće razmjere, što je pojava koja se mora staviti pod kontrolu, jer ugrožava druge regionalne procese. Približno slična situacija postoji i u Srbiji.

• Postoji li stvarno rivalstvo između Edija Rame i Aljbina Kurtija za političko liderstvo nad Albancima u regionu? Koliki je njihov uticaj izvan granica Albanije i Kosova?

– Apsolutno ne. Ono što izgleda kao rivalstvo između njih u suštini je politika Aljbina Kurtija sa pozicija klasičnog intelektualnog kompleksa inferiornosti koji osjeća u odnosu na Edija Ramu.

Edi Rama ima umjetnički dar i izuzetno poznavanje drugih oblasti, što nije slučaj sa Aljbinom Kurtijem, čija su znanja vezana za ekstremnu ljevicu i literaturu koja je u suštini antiliberalna i antizapadna, prije svega antiamerička.

Edi Rama je izrazito ekstravagantan, što se vidi iz njegovog ponašanja na evropskim i drugim forumima, pa ga Aljbin izbjegava, jer ga je Rama svaki put kada su se sreli ponižavao, tretirajući ga kao inferiornog i nezrelog.

Uticaj Edija Rame u regionu uopšte se ne zasniva na panalbanizmu, jer je Edi Rama bio i ostao najodaniji pristalica evroatlantske politike sa obje strane granice, u svim njenim aspektima: političkom, bezbjednosnom i vojnom, ekonomskom i kulturnom.

Ta činjenica navela je Aljbina Kurtija da vodi politiku suprotnu politici Edija Rame u spoljnopolitičkoj i bezbjednosnoj oblasti, kao i u ekonomskoj, vojnoj, kulturnoj i drugim oblastima.

• Kakvu ulogu danas imaju Salji Beriša i Ali Ahmeti u svealbanskoj politici? Imaju li ambiciju i uticaj da se predstavljaju kao politički predstavnici Albanaca izvan država u kojima djeluju?

– Salji Beriša nikada nije imao uticaj izvan granica Kosova. Jednom je to pokušao, 1996. godine, i doživio debakl u sukobu sa Rugovom.

Ali Ahmeti, međutim, kao i cjelokupno rukovodstvo OVK, bili su slijepi poslušnici albanske ljevice, najprije Fatosa Nana, a zatim Edija Rame. Takvo je stanje i danas.

Sukobi između Alija Ahmetija i Aljbina Kurtija refleksna su posljedica rivalstva koje Aljbin Kurti ima sa Edijem Ramom, zasnovanog na izraženom kompleksu inferiornosti gospodina Kurtija, koji sam prethodno opisao. Boreći se protiv Alija Ahmetija, Aljbin Kurti se bori protiv saveznika Edija Rame, sa kojim nikada nije imao hrabrosti da se otvoreno suoči.

Umjesto Kurtija, Edija Ramu napadaju druge struje ljevice na Kosovu, koje imaju izraženu neojugoslovensku i prosrpsku orijentaciju i koje, na konceptualnom nivou, diktiraju svaku dimenziju, sve do mikroupravljanja, spoljne i unutrašnje politike gospodina Aljbina Kurtija.

Kao što se vidi, to nema nikakve veze sa preuzimanjem svealbanskog liderstva od strane bilo koga od njih: ni Saljija Beriše, ni Edija Rame, ni Alija Ahmetija, ni Aljbina Kurtija.

• Primjećujete li danas oživljavanje ideje „Velike Albanije“ u albanskom političkom diskursu ili je uglavnom riječ o političkoj retorici? Postoji li stvarni politički projekat u tom pravcu?

– Nikada! Aljbin Kurti je tu kartu koristio na fiktivan način, kao što je koristio i koristi nacionalizam ekstremne ljevice prema lokalnoj zajednici, u funkciji očuvanja glasova i političke vlasti. Nikada, u svom političkom diskursu otkako je došao na vlast, nije izrazio želju da se bavi projektom nacionalnog ujedinjenja.

Naprotiv, gospodin Kurti je 2023. godine u Ohridu prihvatio političko-teritorijalnu autonomiju za Srbe na Kosovu, pod snažnim uticajem projugoslovenskih i prosrpskih struja na Kosovu, koje imaju veliki uticaj na njega. To je sada međunarodna obaveza Kosova, koju će Kosovo prije ili kasnije sprovesti.

U tom smislu, projekat nacionalnog ujedinjenja Albanaca i dalje postoji kao ideja, kao što je slučaj i sa drugim narodima Balkana, ali se održava u kuloarima i izvan domaće političke vlasti. Više opstaje kao demagoški diskurs, kao nešto što se njeguje u nedostatku drugih, opipljivih ideja za građane.

Za obnovu ideje albanskog nacionalnog ujedinjenja potrebne su decenije. U ovom trenutku niko je ne shvata ozbiljno.