Evropa u kriznom režimu: Kako su samiti lidera EU postali nefunkcionalni

Međutim, svijet se u međuvremenu dramatično promijenio – i sve je više onih koji smatraju da EU više ne može da funkcioniše na isti način.

Danas, dok se krize nižu jedna za drugom, raste nezadovoljstvo tempom kojim lideri 27 država članica – okupljeni u Evropskom savjetu – donose odluke, posebno kada je riječ o bezbjednosti i spoljnoj politici, piše Politiko. Bivši danski premijer i nekadašnji generalni sekretar NATO-a Anders Fog Rasmusen upozorava da je sistem zastario.
- Evropa je danas u stalnom kriznom režimu, a njen sistem odlučivanja jednostavno nije napravljen za to. Nema vremena za spora usaglašavanja, ne možete čekati da se Savjet dogovori oko saopštenja dok svijet gori- kazao je Rasmusen.

Spore reakcije

Primjeri sporosti su brojni. EU je posljednjih mjeseci više puta zakazala da zauzme jedinstven stav o ključnim pitanjima – od pomoći Ukrajini vrijedne 90 milijardi evra, preko sankcija Rusiji, do reakcije na rat u Iranu. Na jednom od posljednjih samita u martu, lideri su sate proveli raspravljajući o tehničkim detaljima sistema trgovine emisijama, dok su istovremeno ugroženi energetski interesi Evrope na Bliskom istoku. Jedan zvaničnik EU to je sumirao riječima: „Reći da je ETS najveće pitanje dok velika gasna polja gore – pomalo je čudno“.

Slične kritike dolaze i iz samog političkog vrha. Holandski premijer Rob Jeten upozorio je da građanima više nije moguće objasniti zašto Evropa reaguje tako sporo, dok je francuski predsjednik Emanuel Makron priznao da je EU „ponekad previše spora, svakako, i da joj je potrebna reforma“. Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen otišla je korak dalje, ocijenivši da pravilo jednoglasnosti stvara „sistemske blokade“ i pozvala na ukidanje nacionalnog veta u spoljnoj politici.

VIA REUTERS VIA GULIVER - CARL COURT

Odbrana sistema

Ipak, ima i onih koji brane postojeći sistem. Evropski savjet je zamišljen kao mjesto gdje se okupljaju svi lideri i kroz kompromis donose zajedničke odluke. Jedan zvaničnik EU priznaje da bi proces mogao biti efikasniji, ali ističe da je to i dalje „daleko najbolji forum“ za rješavanje ključnih pitanja. Sličan stav ima i bivši belgijski premijer Aleksandar De Kro, koji podsjeća da je EU tokom pandemije kovida uspjela da brzo reaguje i organizuje zajedničku nabavku vakcina i veliki fond za oporavak. 
- Evropska konstrukcija ponekad zahtijeva vrijeme da donese odluke. Bio sam dio trenutaka kada su odluke bile vrlo odlučne, rekao je De Kro.

On čak smatra da opreznost EU ima i svoje prednosti, posebno u svijetu koji sve više oblikuju nepredvidive odluke američkog predsjednika Donalda Trampa: „Nije uvijek loše konsultovati se sa partnerima i razmišljati unaprijed… Ne možete kriviti evropske zemlje što su promišljene i oprezne.“

VIA REUTERS VIA GULIVER - CARL COURT

EU ne uspijeva da se prilagodi

Ipak, svijet se mijenja brže nego što EU uspijeva da se prilagodi. Raspad starih savezništava, rast globalnih tenzija i niz kriza pokazali su da dosadašnji način odlučivanja više nije dovoljan. Rasmusen podsjeća da je situacija početkom 2000-ih bila potpuno drugačija.
- Rusija je bila partner u G8, Amerika nedvosmislen saveznik… Taj svijet više ne postoji- rekao je.

Zbog toga se sve češće pominju ideje o reformi – od ukidanja veta u spoljnoj politici, do stvaranja posebnog Evropskog savjeta za bezbjednost koji bi brže donosio odluke. Međutim, takve promjene otvaraju i nova pitanja. Profesor političkih nauka Žil Pitors upozorava da bi uvođenje glasanja kvalifikovanom većinom moglo da izazove ozbiljne demokratske dileme, dok jačanje Evropske komisije nailazi na otpor država članica koje ne žele da joj prepuste previše moći.

Politiko: Strah od populista tjera vlade EU da se protive proširenju