(FOTO) Kirenija na Sjevernom Kipru: Grad u kojem more pamti duže od ljudi

Kirenija se putniku najprije pokaže kao razglednica, a tek onda kao grad. Ispod planina koje kao kamena zavjesa štite sjevernu obalu Kipra, more ulazi u staru luku i umiruje se među čamcima, jahtama i kućama čiji su se prozori nagledali odlazaka.

Oko luke mirišu kafa, so i pečena riba, a konobari postavljaju stolove kao da će veče trajati duže nego bilo gdje drugo na Mediteranu.

Malo ljudi iz Crne Gore imalo je priliku da stigne do ovog dijela ostrva. Zato Kirenija djeluje istovremeno blisko i neotkriveno - u njoj prepoznajemo mediteransku naviku da se živi napolju, uz more i duge razgovore, ali i jednu tišinu kakvu nemaju gradovi kroz koje su prošle milionske turističke kolone. Kirenija ne osvaja veličinom. Ona pridobija putnika polako, pogledom na luku, ulicama koje se spuštaju prema vodi i starim kamenom uglačanim bezbrojnim koracima.

Savremeni grad živi brzo, okružen hotelima, restoranima, univerzitetima, prodavnicama i gradilištima, ali se njegovo pravo lice i dalje najbolje vidi u luci. Tu se, između tvrđave i mora, susreću dva vremena i to ono turističko, koje mjeri dane rezervacijama i dolascima, i ono staro, koje više nikud ne žuri. Ujutro luka pripada ribarima i pticama, a uveče svjetlosti sa terasa, tihoj muzici i ljudima koji žele da večera potraje.

Sjeverni Kipar prvenstveno živi od usluga, koje stvaraju više od 75 odsto njegovog bruto domaćeg proizvoda. Najvažniji izvori prihoda su turizam i ugostiteljstvo, uključujući hotele i veoma razvijenu industriju kazina, kao i visoko obrazovanje. Na ovoj teritoriji djeluje više od 20 univerziteta sa oko 100.000 studenata, uglavnom iz Turske, Afrike i Azije. Oni ne plaćaju samo školarine već pokreću tržište stanova, trgovinu, prevoz i ugostiteljstvo, pa je njihovo prisustvo vidljivo na gotovo svakom koraku.

Prema podacima za 2024. godinu, trgovina i turizam zajedno su činili oko 22,5 odsto BDP-a. Industrijska proizvodnja učestvovala je sa svega 6,7, a poljoprivreda sa približno 5,5 odsto. Ovdje se proizvode prehrambeni i mliječni proizvodi, prije svega čuveni halumi, kao i citrusi, maslinovo ulje i nešto tekstila. Ipak, pravi motor svakodnevnog života ostaju gosti i studenti – ljudi koji dolaze, privremeno se nastane i ostavljaju novac u hotelima, stanovima, restoranima i prodavnicama.

Belapais – mir iznad mora

Nekoliko kilometara iznad Kirenije, na prirodnoj terasi planinskog vijenca, nalazi se manastir Belapais, jedan od najljepših primjera gotičke arhitekture na Kipru. Podizan je od kraja XII i tokom XIII vijeka, a njegovi lukovi, dvorište i trpezarija i danas gledaju prema moru. Ime Belapais obično se povezuje sa francuskim izrazom „belle paix“ – lijepi mir. U selu je od 1953. do 1956. živio engleski pisac Lorens Darel, koji je ovaj kraj opisao u knjizi „Gorki limuni Kipra“. U nekadašnjoj manastirskoj trpezariji danas se održavaju koncerti, pa se drevni svodovi ponovo ispunjavaju muzikom.

FOTO: DAN

- FOTO: DAN

Veliku zaslugu za razvoj kazino turizma, ali i klasične hotelske ponude, ima kompanija „Merit internešenel“, jedan od najprepoznatljivijih nosilaca visokog turizma na sjeveru Kipra. Njeni hoteli i kazina decenijama dovode goste i organizuju velike međunarodne događaje. „Merit“ je dobro poznat i u Crnoj Gori, gdje već nekoliko godina posluje u hotelskom i turističkom sektoru, prenoseći dio iskustva stečenog upravo u Kireniji.

A onda, gotovo bez upozorenja, iz svijeta savremenih hotela i osvjetljenih dvorana ulazi se u istoriju. Na samom ulazu u staru luku stoji Kirenijska tvrđava, ogromna i mirna, kao kameni brod koji nikada nije isplovio. Prva utvrđenja na ovom mjestu podigli su Vizantinci, kasnije su ih proširivali Lizinjani, a današnji snažni izgled tvrđava je u najvećoj mjeri dobila u vrijeme Mlečana. Osvajači su se smjenjivali, zidovi su rasli, ali je more ostalo isto.

Žana L’ Aleman – žena iz tamnice

Ženska figura u dubokoj tamnici Kirenijske tvrđave nije srednjovjekovna skulptura, već savremena muzejska rekonstrukcija Žane l’Aleman, ljubavnice kiparskog kralja Petra I. Prema hronikama i kasnijem predanju, kraljica Eleonora Aragonska naredila je da trudna Žana bude mučena dok je Petar bio van ostrva. Žana je, kako priča kaže, preživjela, rodila dijete i kasnije bila zatvorena, a potom poslata u manastir Svete Klare. Stvarne ličnosti su istorijski potvrđene, ali su detalji njene patnje pomiješani sa legendom. Zato prizor u tamnici ne treba posmatrati kao dokaz, već kao snažnu muzejsku predstavu priče koja u Kireniji živi duže od šest vjekova.

FOTO: DAN

- FOTO: DAN

Sa bedema se vidi cijela luka, njeni krovovi, jedra i uske ulice. Dolje je grad pun glasova, a gore vjetar prolazi kroz otvore u zidinama. Unutar tvrđave nalaze se dvorište, kapela, cisterne i tamnice, ali i Muzej brodoloma, u kojem se čuvaju ostaci grčkog trgovačkog broda iz četvrtog vijeka prije nove ere. Brod je prije više od 2.300 godina prevozio amfore, vino, bademe i mlinsko kamenje, sve dok njegovo putovanje nije okončano nedaleko od kirenijske obale.

U tvrđavi more više nije samo pejzaž nego arhiva. Ono je sačuvalo drvo starog broda, njegov teret i priču o ljudima čija imena ne znamo. Dok se gledaju ostaci plovila, lako je zamisliti trgovce koji su vjerovali da pred sobom imaju još jedno obično putovanje. Istorija, međutim, često počinje upravo tamo gdje se nečiji svakodnevni život iznenada prekine.

Još dublje, u tvrđavskoj tamnici, čuva se drugačija priča. U polumraku se vidi ženska figura – savremena muzejska rekonstrukcija Žane l’Aleman, ljubavnice kiparskog kralja Petra I. Prema hronikama i predanju, kraljica Eleonora Aragonska kaznila je Žanu dok je kralj bio odsutan, a njena trudnoća, mučenje i zatočeništvo vremenom su postali jedna od najmračnijih legendi Kirenije. Ne može se sa sigurnošću utvrditi koliko je svaki detalj istinit, ali je priča preživjela više od šest vjekova.

Kada se iz tamnice ponovo izađe na sunce, potrebno je nekoliko trenutaka da se oči naviknu na plavo more. To je možda i najsnažniji utisak Kirenije - na malom prostoru smjenjuju se raskoš i patnja, svjetlost i podzemlje, život luke i tišina ljudi koji su odavno nestali. Grad ništa od toga ne objašnjava do kraja. On samo otvara svoja vrata i pušta posjetioca da sam izabere šta će ponijeti.

A kada padne veče, tvrđava potamni, svjetla restorana prospu se po vodi, a čamci se jedva pomjeraju. Kirenija tada izgleda kao grad koji je konačno ostao sam sa svojim sjećanjima. U njoj se ne zaboravlja prošlost, ali se ni život ne odlaže zbog nje. Možda je upravo zato tako topla. Naučila je da pored starog kamena postavi sto, upali svjetlo i dočeka novog putnika.

Preuzmite našu aplikaciju