Nakon 30 godina - Da li se Turska i Jermenija konačno mire?

Iako dvije zemlje dijele granicu dugu gotovo 330 kilometara, ona je zatvorena još od 1993. godine, kada je Turska, podržavajući Azerbejdžan u sukobu oko Nagorno-Karabaha, prekinula kopnene veze sa Jermenijom. Dodatno opterećenje predstavlja i istorijski spor oko masakra nad Jermenima 1915. godine, koji mnoge zapadne zemlje priznaju kao genocid, dok Ankara to odbacuje.

Ipak, poslednjih godina došlo je do opreznog približavanja. Ključni trenutak desio se u junu 2025. godine, kada se jermenski premijer Nikol Pašinjan sastao sa turskim predsjednikom Redžepom Tajipom Erdoganom u Istanbulu – prvi put da je jedan jermenski lider posjetio Tursku na poziv šefa države. Taj susret simbolično je označio početak nove faze odnosa, piše DW.

Dodatni podsticaj došao je 2024. godine, kada je Jermenija postigla mirovni sporazum sa Azerbejdžanom, čime je okončan višedecenijski sukob oko Nagorno-Karabaha. Paralelno s tim, Jermenija je ublažila insistiranje da Turska prizna događaje iz 1915. kao genocid, što je otvorilo prostor za politički dijalog.

U tom kontekstu, sve su glasnija očekivanja da bi granica između dvije zemlje mogla uskoro da bude otvorena. Postoje dva glavna granična prelaza – Alidžan u provinciji Igdir i Akjaka u provinciji Kars – koji su zatvoreni više od tri decenije. Jermenska strana, prema izvještajima, već je završila tehničke pripreme, dok su radovi u Turskoj u završnoj fazi. Otvaranje prelaza prije parlamentarnih izbora u Jermeniji u junu predstavljalo bi veliki politički uspjeh za premijera Pašinjana.

Ekonomski interes igra ključnu ulogu u ovom procesu. Zbog zatvorene granice, trgovina između dvije zemlje godinama se odvija indirektno, preko Gruzije. Procene govore da se godišnje tako razmjeni roba u vrijednosti od oko 300 do 350 miliona dolara, pri čemu većinu čine proizvodi koji iz Turske preko Gruzije stižu u Jermeniju – tekstil, hemijski proizvodi, hrana i sirovine.

Predstavnici poslovne zajednice veruju da bi otvaranje granice moglo brzo da poveća trgovinsku razmenu na čak milijardu dolara godišnje. Osim toga, očekuje se razvoj novih logističkih i energetskih koridora koji bi povezali region Kavkaza i dodatno integrisali tržišta.

Međutim, geopolitičke okolnosti komplikuju situaciju. Rat u Iranu i šire tenzije na Bliskom istoku usporile su proces približavanja, jer postoji bojazan od novih migracionih talasa i destabilizacije regiona.

Najveće nade polažu se u istočne djelove Turske, koji spadaju među najsiromašnije regione zemlje. Provincije poput Karsa, Igdira, Agriја i Ardahana očekuju da bi otvaranje granice donelo ekonomski preporod, veći protok ljudi i robe, kao i razvoj turizma. Na tom području nalaze se značajni istorijski i vjerski lokaliteti, koji bi mogli privući posjetioce iz Jermenije i jermenske dijaspore.

Posebnu pažnju privlači i takozvani „Trampov koridor“, infrastrukturni projekat dogovoren u okviru mirovnog plana između Jermenije i Azerbejdžana. Ovaj koridor predviđa drumsku i železničku vezu kroz Jermeniju, koja bi povezala Azerbejdžan sa njegovom eksklavom Nahčivanom, a zatim i sa Turskom. Projekat ima potencijal da postane dio šire transportne rute između Kine i Evrope, čime bi se značajno skratilo vreme transporta i povećao značaj Turske u globalnoj trgovini.

Lokalni privrednici u regionu vjeruju da bi razvoj ove infrastrukture doneo nova radna mjesta, fabrike i logističke centre, posebno u oblastima blizu granice. Gradovi koji se godinama suočavaju sa odlaskom stanovništva mogli bi da doživio oporavak.

Uprkos brojnim izazovima, optimizam raste. Privrednici sa obje strane granice smatraju da ekonomija može biti jača od političkih podjela i da bi otvaranje granice moglo označiti kraj više od trideset godina izolacije. Kako ističu, trgovina ne poznaje nacionalizam – ona prati interes i potrebu za razvojem.