Od „Istočno je crveno“ do električnog automobila

To je traktor.

Stoji u muzeju u Pekingu, među fotografijama, dokumentima i predmetima koji pričaju priču o kineskoj industrijalizaciji. Na prvi pogled djeluje kao prilično neugledna mašina: zarđala karoserija, gusjenice, veliko kućište motora i kabina koja više podsjeća na malu šupu nego na vozilo. Na haubi ipak jasno piše: 东方红 — Dongfanghong, „Istočno je crveno“.

U pitanju je Dongfanghong-54, prvi traktor proizveden u novoj Kini. Prvi primjerak izašao je iz fabrike u Luoyangu 20. jula 1958. godine. Fabrika je bila jedan od velikih projekata prvog kineskog petogodišnjeg plana.

Ali postoji detalj koji je važan za razumijevanje svega što će se u Kini događati narednih decenija.

Dongfanghong-54 nije nastao tako što je Kina preko noći izmislila sopstvenu tehnologiju. Njegova konstrukcija bila je zasnovana na sovjetskom traktoru DT-54. Sovjetska strana pomogla je u projektovanju fabrike, opremi i pokretanju proizvodnje.

Drugim riječima, početak kineske industrijske priče nije bio potpuna tehnološka samodovoljnost.

Bio je učenje.

I upravo zato ovaj stari traktor predstavlja mnogo više od poljoprivredne mašine.

On predstavlja jedan model industrijalizacije koji će se decenijama kasnije ponavljati u automobilima, elektronici, baterijama i električnim vozilima: preuzmi tehnologiju, napravi proizvodne kapacitete, nauči proces, razvijaj sopstvene dobavljače, povećavaj obim i vremenom razvijaj sopstvene proizvode.

Od traktora do automobila trebalo je nekoliko decenija.

Kina je potom otvorila svoje tržište stranim proizvođačima i počela da privlači njihov kapital, tehnologiju i proizvodnju. Volkswagen, General Motors, Toyota i drugi postali su dio kineske automobilske industrije kroz različite oblike partnerstava i proizvodnje u Kini. Istovremeno su rasli domaći proizvođači.

BYD kinesko vozilo

- ANDY WONG/GULIVER/AP

A onda se dogodio obrt.

Kina više nije bila samo ogromno tržište na kojem su zapadne, japanske i korejske kompanije prodavale automobile.

Postala je njihova konkurencija.

Posebno u trenutku kada se automobil počeo mijenjati.

Kod automobila sa motorom sa unutrašnjim sagorijevanjem ključne kompetencije decenijama su bile motor, mjenjač i mehanika. Kod električnog automobila mnogo toga se pomjera prema bateriji, elektronici, softveru i proizvodnji velikog broja elektronskih komponenti.

A upravo je u baterijama i lancu snabdijevanja Kina izgradila ogromnu industrijsku bazu.

Rezultat se danas vidi na tržištu automobila. Kina je postala daleko najveće tržište električnih vozila i njihov najveći proizvodni centar. Kineske kompanije više ne proizvode automobile samo za kineske kupce. Njihovi modeli izlaze na evropsko, azijsko, bliskoistočno i druga svjetska tržišta.

Zato se danas više ne postavlja samo pitanje da li kineski proizvođači mogu da naprave automobil.

Mogu.

Pitanje je kako su došli dotle.

Nezadrživ rast kineskih brendova: BYD objavio kad će postati najveći proizvođač automobila na svijetu

I tu se vraćamo na ovaj traktor iz pekinškog muzeja.

Godine 1958. kineska industrija je uz sovjetsku pomoć učila kako da proizvede gusjenični traktor. Nekoliko decenija kasnije kineske kompanije proizvode milione električnih automobila, baterije za čitav svijet i automobile koji se prodaju od jugoistočne Azije do Evrope.

Xiaomi EV HANGZHOU

- GULIVER VIA IMAGO/CFOTO

Put između te dvije tačke nije bio pravolinijski.

Bio je to spoj državne industrijske politike, ogromnog domaćeg tržišta, stranih investicija, transfera tehnologije, razvoja domaćih dobavljača, ogromnih proizvodnih kapaciteta i, na kraju, veoma oštre konkurencije među samim kineskim kompanijama.

Ta konkurencija danas mijenja i odnos prema tradicionalnim proizvođačima.

Evropska unija je uvela dodatne carine na kineske električne automobile, dok evropski proizvođači pokušavaju da odgovore na sve snažniju konkurenciju. Istovremeno, kineske kompanije ulažu u Evropi, grade fabrike i traže način da zaobiđu trgovinske prepreke.

To pokazuje koliko se odnos promijenio.

Nekada je Kina gledala prema Evropi, Japanu i Americi da vidi kako se pravi moderan automobil.

Danas Evropa gleda prema Kini i pokušava da odgovori na pitanje kako da se takmiči sa industrijom koja je u električnim automobilima izgradila ogromnu proizvodnu bazu.

A sve je, barem simbolično, počelo jednom velikom crvenom mašinom iz Luoyanga.

Dongfanghong-54 nije bio posljednja riječ kineske tehnologije. Bio je početak jedne škole.

I možda je upravo zato dobro početi priču o kineskom električnom automobilu — traktorom.