Postoji mjesto iznad Zemlje gdje sateliti prestaju da rade: Svemirski "Bermudski trougao" šta god dotakne uništi

Mjesto na kojem sateliti počinju da otkazuju, gdje svemirski teleskop Habl ne može da prikuplja podatke, a čak ni astronauti sa Međunarodne svemirske stanice ne izlaze u svemir.

Ne možete ga vidjeti, ali ono postoji i često ga nazivaju Bermudskim trouglom svemira.

Zvanično poznato kao Južnoatlantska anomalija, ovo neobično ponašanje elektronike uzrokovano je slabljenjem Zemljinog magnetnog polja na tom mjestu. Iako nas magnetno polje inače štiti od zračenja, u ovoj oblasti ono je znatno slabije, pa opasne čestice lakše prodiru.

- U ovoj regiji naelektrisane čestice redovno dolaze bliže površini Zemlje nego bilo gdje drugdje - objašnjava NASA-in heliofizičar dr Ešli Grili. Te čestice ostaju zarobljene u ovom „udubljenju“ i mogu tu da se zadrže godinama, stvarajući probleme svemirskim letjelicama.

Ako visokoenergetski proton pogodi osjetljivu elektroniku, može izazvati privremene smetnje, poput gubitka podataka, ali i trajna oštećenja zbog kojih uređaj potpuno prestaje da radi. Takođe, nagomilavanje naelektrisanja na površini letjelice može dodatno oštetiti sisteme.

Zbog toga svemirske agencije i privatne kompanije često isključuju satelite kada prolaze kroz ovu zonu i izbjegavaju planiranje svemirskih šetnji. Ipak, ovu pojavu ne možemo kontrolisati, a dodatni izazov je to što se ona vremenom pomjera.

"Rupa“ u svemiru

Južnoatlantska anomalija predstavlja slabu tačku u Van Alenovim pojasevima, zaštitnim prstenovima zračenja koji okružuju Zemlju oko ekvatora.

Ovi pojasevi, u obliku dva prstena, nalaze se stotinama kilometara iznad Zemlje i sadrže visokoenergetske čestice koje mogu ostati zarobljene hiljadama godina. Međutim, nisu savršeno simetrični, pa u zonama gdje je magnetno polje slabije čestice dolaze bliže planeti, čak na oko 200 kilometara visine, upravo tamo gdje se nalaze mnogi sateliti i Međunarodna svemirska stanica.

Iako djeluje kao ozbiljan problem, ova anomalija zapravo ima i važnu ulogu. Ona funkcioniše poput svojevrsnog „ponora“, privlačeći opasne čestice i sprečavajući da se šire u ostatku orbite.

Sve počinje u jezgru Zemlje

Uzrok ove pojave krije se duboko u unutrašnjosti planete. U spoljašnjem jezgru, koje čini sloj rastopljenog gvožđa i nikla debljine više od 2.200 kilometara, kretanje tog materijala stvara Zemljino magnetno polje.

Ovo kretanje nastaje usled konvekcije, topliji materijal se podiže, hladniji tone, a sve dodatno komplikuje rotacija Zemlje. Takvo vrtloženje ponaša se poput ogromnog dinama koji generiše magnetno polje koje se proteže daleko u svemir.

Međutim, to polje nije ravnomjerno. Postoje djelovi gdje je slabije, pa čak i mjesta gdje je smjer magnetnog toka obrnut, što doprinosi nastanku anomalije.

Anomalija koja se pomjera

Ono što ovu pojavu čini još neobičnijom jeste činjenica da se ne samo širi, već i pomjera. Naučnici primjećuju promjene već na svakih nekoliko godina, a tokom vjekova njena pozicija se značajno mijenja.

Istraživanja pokazuju da anomalija nije nova može se pratiti unazad čak 11 miliona godina. Zanimljivo je da se prvobitno nalazila iznad zapadne Afrike, a vremenom se pomjerila ka Južnoj Americi.

Ovaj pomak vjerovatno je povezan sa procesima u unutrašnjosti Zemlje i razlikama između kontinentalnih ploča, odnosno načinom na koji toplota i materijal kruže između jezgra i omotača planete.

Da li prijeti promjena magnetnih polova?

Zbog slabljenja magnetnog polja u ovoj oblasti, naučnici se pitaju da li bi to moglo da nagoveštava buduću promenu magnetnih polova Zemlje. Takvi preokreti su se u prošlosti već dešavali, ali ne postoje dokazi da će se uskoro ponoviti.

Iako jačina magnetnog polja trenutno opada, ona je i dalje daleko iznad nivoa koji bi ukazivao na skoru promenu. Takav proces traje veoma dugo i ne može se dogoditi naglo.

Zašto je magnetno polje ključno za život?

Iako priče o slabljenju magnetnog polja mogu zvučati zabrinjavajuće, nema razloga za strah. Tokom istorije planete ono je često variralo, ali je i dalje dovoljno snažno da nas štiti.

Bez magnetosfere, Zemlja bi bila izložena snažnom svemirskom zračenju, a atmosfera bi vremenom bila raznijeta u svemir. To bi značilo gubitak vode i ključnih gasova, bez kojih život ne bi mogao da opstane.

Zato ova nevidljiva zaštita, iako ponekad pokazuje neobične slabosti, ostaje jedan od najvažnijih razloga zbog kojih život na Zemlji uopšte postoji.