Tramp razmatra Orbana za generalnog sekretara UN, predlog izazvao burne reakcije širom svijeta

Dok su pojedini evropski zvaničnici otvoreno izrazili protivljenje, a poljski premijer Donald Tusk reagovao podsmijehom, u diplomatskim krugovima pojavilo se nekoliko teorija o tome šta se zapravo krije iza ovog neobičnog predloga. Jedna od njih je da Trampova administracija želi da Orbanu obezbijedi drugu funkciju u UN, koja bi mu mogla donijeti diplomatski imunitet i zaštitu od eventualnog krivičnog gonjenja u Mađarskoj, piše mađarski portal Teleks (Telex).

Prema informacijama američkog Volstrit žurnala (Wall Street Journal), koje je kasnije potvrdio i britanski Tajms (The Times), Vašington je pokrenuo razgovore o mogućnosti da Orban postane kandidat za čelnu funkciju u UN uz zajedničku podršku Sjedinjenih Američkih Država, Rusije i Kine.

- Na prvi pogled zvuči suludo - priznao je jedan zvaničnik američkog Stejt departmenta za Volstrit žurnal, prenosi Nova.rs.

Ipak, izvori iz tri različite zemlje potvrdili su američkom listu da se o takvom scenariju zaista razgovaralo.

Prema istim informacijama, Orban nije odbacio ideju, ali bi pristao da se kandiduje samo ukoliko bi bio siguran da će dobiti funkciju.

Da li je kandidatura samo paravan za drugi plan?

Kako piše Teleks, posljednjih dana pojavilo se nekoliko objašnjenja zbog čega je informacija o mogućoj Orbanovoj kandidaturi dospjela u javnost.

Jedna mogućnost je da američka administracija želi da ispita reakcije međunarodne zajednice i utvrdi koliki bi otpor izazvala njegova kandidatura. Slično tumačenje pojavilo se i u kineskim medijima, koji smatraju da Vašington namjerno testira raspoloženje drugih država.

Druga teorija jeste da su informacije procurile upravo iz krugova koji se protive Orbanovom imenovanju, kako bi njegova kandidatura bila zaustavljena prije nego što zvanično bude pokrenuta.

Međutim, posebnu pažnju privukla je treća mogućnost, prema kojoj Orban zapravo nije predviđen za generalnog sekretara, već za neku drugu visoku funkciju u Ujedinjenim nacijama.

Britanski Tajms navodi da se u diplomatskim krugovima razmatra scenario prema kojem je Trampova administracija namjerno pomenula Orbanovo ime kako bi kasnije mogla da predloži kompromisno rješenje — njegovo imenovanje na drugu poziciju u UN.

Takva funkcija mogla bi da mu obezbijedi određeni oblik diplomatskog imuniteta, što bi, prema ovoj teoriji, predstavljalo zaštitu od mogućeg krivičnog gonjenja u Mađarskoj. Ipak, obim eventualnog imuniteta zavisio bi od konkretne funkcije i pravila koja se na nju primjenjuju.

Ovakav scenario nije prvi put pomenut.

Novinar Sabolč Panji je još krajem maja, pozivajući se na više izvora, u svom biltenu za istraživački portal VSquare pisao o ideji koja je potekla iz američkih MAGA krugova. Prema njegovim informacijama, razmatrana je mogućnost da Orban dobije funkciju zamjenika generalnog sekretara UN ili neku nižu poziciju.

Cilj takvog poteza, prema Panjijevim izvorima, bio bi upravo sticanje diplomatskog imuniteta.

Za sada, međutim, nema potvrde da postoji zvaničan dogovor o Orbanovom imenovanju na bilo koju funkciju.

Da li Tramp zapravo pokušava da pomogne drugom kandidatu?

Postoji i četvrto objašnjenje, koje je takođe objavio britanski Tajms.

Prema toj teoriji, američka administracija koristi Orbanovu moguću kandidaturu kako bi otvorila prostor za imenovanje Lane Zaki Nusejbe, iskusne diplomatkinje iz Ujedinjenih Arapskih Emirata.

Nusejba je nekadašnja ambasadorka UAE pri Ujedinjenim nacijama i bivša zamjenica ministra vanjskih poslova. Njena kandidatura zvanično je predstavljena 22. oktobra.

Kako navodi Tajms, ideja bi mogla da bude da se Orban predstavi kao kontroverzna alternativa, čime bi Nusejba postala prihvatljiviji kompromisni kandidat za članice Savjeta bezbjednosti.

Ona ima 47 godina i iza sebe više od decenije diplomatskog iskustva u UN.

Njene šanse dodatno bi mogla da poveća činjenica da se očekuje da bi naredni generalni sekretar prvi put u istoriji organizacije mogla da bude žena.

Ipak, njenoj kandidaturi protive se pojedine latinoameričke zemlje, koje smatraju da bi, prema neformalnom principu geografske rotacije, naredni generalni sekretar trebalo da dođe iz Latinske Amerike ili sa Kariba.

Rusija se oglasila, Britanija i Francuska protiv

Od tri velike sile koje se pominju kao mogući podržavaoci Orbanove kandidature, samo je Rusija javno komentarisala ovu ideju.

Zamjenik ruskog ministra vanjskih poslova izjavio je da ni Rusija, ni SAD, ni Kina neće formalno predložiti Orbana, jer stalne članice Savjeta bezbjednosti tradicionalno ne ističu kandidate za ovu funkciju.

Ipak, dodao je da bi Moskva razmotrila mogućnosti ukoliko bi neka druga država nominovala bivšeg mađarskog premijera.

Ruski zvaničnik podsjetio je i na princip geografske rotacije, prema kojem bi ovog puta prednost trebalo da imaju kandidati iz Latinske Amerike i karipskih država.

S druge strane, prema pisanju Tajmsa, Britanija i Francuska izrazito se protive mogućnosti da Orban postane generalni sekretar UN.

Jedan evropski diplomata izjavio je za britanski list da je Orbanova kandidatura praktično osuđena na neuspjeh.

- Srećom, Francuska i Britanija imaju pravo veta - rekao je diplomata, naglašavajući da se obje zemlje snažno protive toj ideji.

Međutim, pojedini stručnjaci smatraju da situacija nije toliko jednostavna.

Danijel Forti iz Međunarodne krizne grupe izjavio je za švajcarski Le Tan (Le Temps) da je teško zamisliti da bi London i Pariz blokirali kandidata ukoliko bi se o njemu prethodno dogovorile Sjedinjene Države, Rusija i Kina.

Sagovornici Volstrit žurnala to su opisali još jednostavnije: kada Vašington, Moskva i Peking žele istu stvar, uglavnom uspijevaju da je ostvare.

Zašto je izbor novog šefa UN toliko komplikovan?

Mandat aktuelnog generalnog sekretara Antonija Gutereša ističe 31. decembra, nakon deset godina provedenih na čelu organizacije.

Međutim, izbor njegovog nasljednika pokazao se kao izuzetno težak zadatak.

Prema pravilima UN, kandidata najprije mora da preporuči Savjet bezbjednosti, nakon čega o njegovom imenovanju odlučuje Generalna skupština.

Za preporuku je potrebno najmanje devet glasova od ukupno 15 članica Savjeta bezbjednosti, ali nijedna od pet stalnih članica — SAD, Rusija, Kina, Velika Britanija i Francuska — ne smije da uloži veto.

U dosadašnjim krugovima glasanja nijedan kandidat nije uspio da obezbijedi podršku svih stalnih članica.

Do sredine oktobra broj kandidata smanjen je sa osam na šest, a zatim se pojavila i kandidatura Lane Zaki Nusejbe.

Među kandidatima su i generalni direktor Međunarodne agencije za atomsku energiju Rafael Grosi iz Argentine, bivša potpredsjednica Kostarike Rebeka Grinspan i ambasadorka Gvajane pri UN Kerolin Rodrigez-Birket.

Grinspan je u jednom od prethodnih krugova dobila podršku devet članica Savjeta bezbjednosti, ali su joj se protivile dvije stalne članice.

Prema izvorima Volstrit žurnala, Orban bi mogao da računa na osam glasova u Savjetu bezbjednosti, dok bi najveća prepreka njegovom imenovanju bilo protivljenje Britanije i Francuske.

Upravo zbog takve situacije sve se češće govori o mogućnosti da izbor novog generalnog sekretara preraste u ozbiljnu diplomatsku krizu.

Funkcija sa velikim ugledom, ali ograničenom moći

Teleks podsjeća da se položaj generalnog sekretara UN često opisuje kao jedan od najtežih poslova na svijetu.

Osoba koja obavlja ovu funkciju rukovodi sekretarijatom sa više od 36.000 zaposlenih, koordinira međunarodne mirovne misije, učestvuje u rješavanju sukoba i predstavlja organizaciju u najvažnijim globalnim krizama.

Istovremeno, generalni sekretar nema izvršnu moć kakvu imaju lideri država.

Objavljene poruke Orbanovog brata: Htio da presretnu ukrajinski konvoj sa zlatom