Sloboda koju danas živimo ukorijenjena je u žrtvi predaka

Berlinski kongres 1878. godine donio je Knjaževnini Crnoj Gori i zvanično međunarodno priznanje suvereniteta. Povratku državnosti, prethodile su vjekovne borbe protiv porobljivača - Osmanskog carstva, a intenzitet borbi, i to ne samo diplomatskih, već onih na bojnom polju, pojačan je tokom 19. vijeka. Jedna od takvih, presudnih bitaka, bila je i ona na Fundini, koja se odigrala 2. avgusta 1876. po starom, odnosno 14. avgusta te godine, po novom kalendaru. Bitka se odigrala kao jedna u nizu tokom takozvanog Veljeg rata koji su Crnogorci vodili sa Osmanskim carstvom od 1876 - 1878. godine. U čast obilježavanja 150. godišnjice ovog izuzetnog jubileja, u kojem je crnogorska vojska izvojevala ne samo pobjedu na bojnom polju, već i dokazala svoju odlučnost da ponovo povrati svoju slobodu, podgorički Muzeji i galerije priredili su prigodnu izložbu "Dan skuplji vijeka - Fundina 1876". Izložbu, otvorenu 14. avgusta, priredili su i ujedno prigodnim slovom otvorili kustosi Muzeja Aleksandar Mugoša i Branko Vuković u prostoru Kuslevove kuće.

Мугоша и Вуковић, аутори изложбе

-ФОТО: ЖИВАНА ЈАЊУШЕВИЋ

Multimedijalnu postavku, koja se može pogledati do sredine septembra, čine stare zastave, staro oružje, stare fotografije, isječci novinskih tekstova iz toga perioda, dokumenti, ali i AI prikazi bitke i glavnih aktera toga dešavanja, kao i mini-kviz na kojem nakon razgledanja postavke možete provjeriti svoje znanje o događaju. Postavka je, kako se moglo zaključiti već na samom otvaranju, zanimljiva različitim generacija, što je svakako preporuka da se posjeti Kuslevova kuća. U kreiranju postavke pomogli su im i Istorijski institut Crne Gore, Zavičajni muzej Bar, Državni arhiv Crne Gore i Centralna biblioteka "Đurđe Crnojević".

Четна застава

-ФОТО: ЖИВАНА ЈАЊУШЕВИЋ

Старо оружје такође је дио псотавке

-Бројни посјетиоци на отварању

Bitka na Fundini zauzima posebno mjesto u istoriji Crne Gore 19. vijeka, kazao je Vuković, dodajući da njen značaj nije samo u ishodu oružanog sukoba. Bitka je dio širih političkih, vojnih i društvenih procesa koji su obilježili Velji rat, a koji su u konačnom doprinijeli promjeni političke karte Balkana, naveo je istoričar. Zbog toga je, dodaje, bilo važno da se ovaj događaj sagleda u širem kontekstu - od Hercegovačkog ustanka 1875. i početka rata preko vojnih operacija na južnom frontu Podgoričko-kučke operacije ili Fundinske operacije i same bitke na Fundini do opsade i oslobođenja Meduna. Kako je potom detaljno pojasnio Vuković, prostor Kuča, zbog blizine Podgorice, za obje zaraćene strane bio je strateški važan. Dodaje, da im cilj izložbe nije bio samo rekonstrukcija vojnih operacija i utvrđivanje njihovog ishoda, već da se pokaže na koji način danas možemo istraživati, tumačiti i prezentovati jedan istorijski događaj.

Директор Музеја у разговор с посјетиоцима

-ФОТО: ЖИВАНА ЈАЊУШЕВИЋ

Оружје је посебно занимљиво...

-Бројни посјетиоци на отварању

– Istoriografski pristup izložbi polazi od jednog važnog principa. Istorijski događaj nije isto što i njegovo kasnije tumačenje. Između samog događaja i načina na koji ga danas razumijemo nalaze se brojni slojevi pamćenja, svjedočanstava i kasnijih historiografskih interpretacija. Istorijska slika Fundine, dakle, nije nastala iz jednog izvora, niti se može svesti na jedno svjedočanstvo. Jubileji ovakve vrste predstavljaju važnu priliku za podsjećanje na značajne istorijske događaje iz naše prošlosti, kao i za njihovo ponovno naučno čitanje. Upravo je to jedno od osnovnih polazišta ove izložbe - da se bitka na Fundini ne predstavi isključivo kao epizoda vojne istorije ili kao dio tradicionalnog narativa, već kao složen istorijski događaj koji je moguće sagledati kroz različite vrste izvora i različite nivoe istorijske analize - ističe Vuković, dodajući da upravo tu počinje muzeološki sloj izložbe.

Поред фотографија и текстова, равноправно и АИ симулација

-ФОТО: ЖИВАНА ЈАЊУШЕВИЋ

Izložbu je zvanično otvorio Mugoša, ističući da je izložba posvećena velikom jubileju, vijeku i po od ispisivanja jedne od najsvjetlijih stranica istorije Crne Gore. Bitka na Fundini, ističe on, "zadivljujući je primjer jedinstva naših predaka u vihoru Velikog rata, koja oslikava njihovo izvanredno vojno umijeće i bezgraničnu odanost svetoj slobodi".

– Ovaj sudbonosni podvig postao je istorijska prekretnica koja je otvorila vrata Berlinskom kongresu, gdje je Crna Gora stekla međunarodno priznanje i zaokružila svoje državne granice - rekao je Mugoša, ističući da je Fundina "dugo čekala da njena istorijska istina zasja punim sjajem".

Мапа дешавања током битке

-Бројни посјетиоци на отварању

– Ovom izložbom ne samo da oživljavamo sjećanje na taj veličanstveni trijumf, već i odajemo najdublje poštovanje našim hrabrim precima. Oni su svojim djelima dokazali da istinska snaga jednog naroda ne leži u brojnosti, već u nepokolebljivoj odlučnosti da brani svoju rodnu grudu i pravo na slobodu. Pred vama su večeras svjedočanstva tog slavnog avgusta 1876. - dodao je Mugoša, dodajući da je postavka iskra istorijskog sjećanja, te da predstavlja tihi i dostojanstveni naklon precima kojim svjedočimo da su njihovo ime i djelo nadživjeli vjekove.

Историја је повод за разговор

-Бројни посјетиоци на отварању

– Neka ova izložba ne bude samo sjećanje na prošlost, već živi most između njihovog junaštva i našeg trajanja, podsjetnik da sloboda koju danas živimo ima svoje duboko korijenje u krvi i žrtvi naših predaka. Čuvajući uspomenu na njihovo junaštvo, mi čuvamo sopstveno dostojanstvo i identitet - rekao je Mugoša.

Na otvaranju se prisutnima obratila i Biljana Paljević iz podgoričkih Muzeja.