Ka dijalogu sa opozicijom?

Piše: Prof. dr Dragan Jakovljević

Stasavajući kao politički lider i državnik, predsjednik Vučić je u vođenje srpske politike unio i toliko potrebnu pragmatsku dimenziju. I po tome je u istorijskoj retrospektivi bliži Obrenovićima nego Karađorđevićima. Politički pragmatizam znači, u odlučivanju i delanju orijentisati se gdje god je moguće prema dobrobiti Srbije, umjesto isključivog, šablonskog i rigidnog slijeđenja skupu određenih doktrinarnih ideoloških postulata

– pa makar to vodilo i u propast, te ujedno i spremnost na kompromisna rješenja. Radi se dakle o stremljenju ka dosezanju pozitivnih, uspješnih praktičnih učinaka u odnosu na vitalne nacionalne interese, kao primarnom vodiču političko-državničkih aktivnosti. Kada je, pak, na čelu države ličnost sklona pragmatizmu, to bi u principu trebalo da predstavlja povoljnu okolnost i za potrebnu komunikaciju i interakciju sa opozicijom. Nažalost, stanje stvari u tom pogledu već godinama kod nas ide u sasvim drugom smjeru, uz ozbiljna politička i društvena trvenja i izostajanje konstruktivnog dijaloga opozicije i vlasti. Gledajući djelovanje opozicije poslednjih godina, takvom nesretnom stanju su bitno doprinijele sledeće tri stvari: Prvo, udaljenost opozicije od pozicije i kada se radi i o praktičnim, ne jedino doktrinarnim pitanjima, koja poslednja smatra vitalno važnim za nacionalne interese, istrajavanje opozicije na tim razlikama i čak njihovom produbljivanju, umjesto bar djelimičnog približavanja stavova. (Premda, recimo, Đilasov SSP kao jedan od glavnih ciljeva ima privredni prosperitet Srbije, i mogao bi se bar u tom pogledu približiti SNS-u.) Drugo, opredjeljenje opozicije da se ide na isključivu strategiju obuhvatnog, totalnog političkog prevrata, kojim bi sadašnja vlast bila zbrisana sa političke pozornice a njeno mjesto u potpunosti preuzela opozicija. Dakle, unaprijed otklanjajući bilo kakvo kompromisno saučestvovanje u vršenju vlasti, participaranje u njoj u određenoj srazmjeri. Najzad treće, okolnost, što se opozicione partije, njemačkim političkim žargonom rečeno, tokom dugog perioda nisu učinile koaliciono sposobnima. Među njima je toj sposobnosti najbliža stranka "Mi-Glas iz naroda". Nažalost, ona je nakon poslednjih izbora za Skupštinu Beograda odbacila mogućnost koalicije. Ostale političke stranke pak ne samo da nisu koaliciono osposobljene, već uopšte ni ne razmišljaju o mogućnostima kompromisnog dijeljenja vlasti, političke saradnje uprkos različitom stavovima, već jedino još o njenom bezuslovnom svrgavanju. A takve mogućnosti su dobro poznate i nerijetko i praktikovane u evropskoj političkoj praksi. Počev od modela kohabitacije između suprostavljenih političkih blokova u Francuskoj, pri čemu je 1986-1988 vlast dijelio tandem socijaliste Miterana kao predsjednika države i Širaka, republikanskog konzervativca kao premijera. Te onda 1997-2002 u obrnutim ulogama Širaka kao predsjednika i socijaliste Žospena kao premijera. I takva simbioza većinske i manjinske frakcije u parlamentu je pod tadašnjim okolnostima solidno funkcionisala. Dalju mogućnost čine klasične političke koalicije raznovrsnih profila, koje isto tako mogu dobro funkcionisati. Bilo da se radi o tzv. "velikim koalicijama" najvećih političkih stranaka, ili pak jedne velike stranke i jednog ili više manjih partnera – kao što je to bila koalicija SPD-FDP u vrijeme kacelara Šmita i ministra spoljnih poslova Genšera. Najzad, preostaje i mogućnost jedne bar indirektne participacije u vršenju vlasti bez formalnog pravljenja koalicije, tako što bi u vladu ušli određeni vanstranački stručnjaci, koji uživaju povjerenje opozicije. Sadašnja situacija u Srbiji je pak takva da nijedna od tih mogućnosti nakon narednih izbora nije u izgledu. Ovakvo stanje dugotrajnog istrajavanja pri frontalnoj konfrontiranosti opozicije i pozicije djeluje negativno i iscrpljujuće u odnosu na potrebu Srbije za mirnim razvojem u susret daljim tehnološkim i geostrateškim izazovima kakve sobom nose procesi u savremenom svijetu, što jedna mala zamlja sebi na duži rok teško može priuštiti. Stoga bi valjalo razmišljati o praktikabilnim načinima njegovog postupnog prevazilaženja. Dakle o postavljanju odnosa pozicije i opozicije na kvalitativno drugačije osnove. Ono što bi opozicione stranke sa svoje strane mogle da učine u tom pravcu, bilo bi da se počnu profilisati kao ono što se zove konstruktivna opozicija, pod određenim uslovima u principu spremna i na koaliciono djelovanje. Te da, najprije, učine bar izvjestan taktički, parcijalni uzmak od protestantske stihije koja se mjesecima valja Srbijom sa višestrukim problematičnim aspektima. I zemlji donosi kako ekonomsku tako i političku štetu, slabljenje njenog međunarodnog položaja. To bi ujedno moglo koristiti i samoj opoziciji na vaspostavljanju njenog sada osjetno razvodnjenog identiteta kao važnog, ključnog političkog subjekta u Srbiji. Umjesto što bi dopustila da bude potiskivana od raznih neformalnih protestantskih grupa, najavljenih "studentskih lista" na narednim izborima... Te da mjesto opozicionog lidera (i kandidata na predsjedničkim izborima) velikodušno prepusti jednom od rektora visokoškolskih ustanova u Srbiji. Da li je još moguće jedno tako preusmjereno djelovanje opozicionih stranaka u susret narednim izborima? Pozicija bi pak sa svoje strane mogla da uputi i koji pozitivan signal prema opoziciji. Jer, demokratija ne podrazumijeva jedino konsekventno priznavanje prava većine, već ujedno takođe i poštovanje manjine, njenih prava. Obostrano praktikovanje političkog pragmatizma bi možda još moglo uvesti politička dešavanja u Srbiji u mirnije vode.

(Autor je univerzitetski profesor u penziji)