Rojters: Novi lideri Srbije suočeni s nizom teških izazova

Protestni pokret u Srbiji, predvođen studentima, ostvario je istorijsku pobjedu na parlamentarnim izborima u nedjelju, okončavajući dugogodišnju vladavinu Aleksandra Vučića, prenijela je britanska agencija Rojters.

Međutim, pred njihovim liderima, čija imena još nijesu objavljena, nalazi se duga lista problema, navodi poznata agencija i precizira:

KOSOVO

Studentska lista smatra da je Kosovo, koje je 2008. godine proglasilo nezavisnost od Beograda, i dalje sastavni dio Srbije. Tokom kampanje, kandidati ovog pokreta izjavili su da je Kosovo privremeno okupirana teritorija koja bi mogla ponovo da se integriše u Srbiju mirnim putem, diplomatijom i dijalogom.

Fokus njihovog djelovanja je sprečavanje egzodusa srpskog stanovništva na sjeveru Kosova, kao i jačanje institucija koje finansira Srbija i koje funkcionišu u okviru srpskog pravnog sistema, poput onih u oblasti zdravstva i obrazovanja. Oni se zalažu za to da srpske zajednice na Kosovu funkcionišu autonomno, odbacujući prethodne sporazume postignute s vladom u Prištini, koju predvode etnički Albanci, uključujući sporazume o energetici, registarskim oznakama za vozila i upotrebi dinara, prenosi Nova.rs.

ZATEGNUTI ODNOSI S EU

S obzirom na to da su pregovori Srbije o pristupanju Evropskoj uniji uglavnom u zastoju zbog izostanka neophodnih reformi, Studentska lista je u svojoj kampanji svjesno izbjegavala ovakva spoljnopolitička pitanja koja izazivaju duboke podjele.

Istaknuti kandidati, među kojima su bivši guverner centralne banke Dejan Šoškić i kardiolog Ilija Srdanović, izjavili su da vlada prvo mora da se usredsredi na unutrašnje reforme i zatvori sva pregovaračka poglavlja (klastere) s EU, prije nego što od građana zatraži da se konačno izjasne o članstvu u tom bloku.

Stav Studentske liste o Kosovu takođe je u suprotnosti sa članstvom u EU, koje od Beograda zahtijeva normalizaciju odnosa s Prištinom.

Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen (von der Leyen) izjavila je da je Unija spremna da podrži reforme, uključujući one koje se tiču vladavine prava i slobode medija, kao i da zajednički radi na unapređenju budućnosti Srbije unutar EU.

SLOŽENI ODNOSI S RUSIJOM I AMERIČKE SANKCIJE PROTIV NAFTNE KOMPANIJE NIS

Studentska lista će morati da pronađe put kroz složenu mrežu energetskih i spoljnopolitičkih pitanja koja se tiču Rusije, tradicionalnog saveznika Srbije. Studenti su izjavili da nemaju namjeru da usklade svoju politiku s EU i uvedu sankcije Moskvi zbog njenog rata u Ukrajini.

Nova vlada zavisila bi od izuzeća od američkih sankcija kako bi mogla da nastavi s uvozom sirove nafte, dok čeka prodaju ruskog udjela u energetskoj kompaniji NIS, koja upravlja jedinom rafinerijom nafte u Srbiji, mađarskoj kompaniji MOL.

Ruski Gasprom je takođe najveći dobavljač gasa za Srbiju, isporučujući oko 2,2 milijarde kubnih metara godišnje po cijenama nižim od tržišnih.

Studentska lista navodi da ova energetska zavisnost ne predstavlja geopolitičko svrstavanje, već akutnu ekonomsku zavisnost.

Vodeći kandidati Studentske liste izjavili su da bi buduća vlada obustavila sav izvoz naoružanja iz Srbije u ratne zone, uključujući i prodaju zapadnim posrednicima koji to oružje dalje prosljeđuju Ukrajini.

Vučić je izgradio snažne lične odnose kako s ukrajinskim predsjednikom Volodimirom Zelenskim, tako i s ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom.

KORUPCIJA

Program Studentske liste za borbu protiv korupcije fokusira se na institucionalne reforme, kao što su formiranje nezavisne policijske jedinice koja bi odgovarala tužilaštvu, a ne Ministarstvu unutrašnjih poslova, kao i čišćenje policijskih redova od službenika povezanih s organizovanim kriminalom ili nasilnim gušenjem protesta.

Oni se zalažu za zabranu postavljanja stranačkih kadrova u državna preduzeća, uz uvođenje transparentnog zapošljavanja zasnovanog na stručnosti i zaslugama.

Finansijska odgovornost i fiskalni nadzor podrazumijevali bi strogi zakon o porijeklu imovine, koji bi državi omogućio da provjerava, oduzima i u državni budžet vraća imovinu koju su funkcioneri stekli na nezakonit način.

Funkcionerima koji budu osuđeni bilo bi zabranjeno obavljanje javnih funkcija.

Program Studentske liste takođe predviđa javni nadzor nad svim velikim državnim infrastrukturnim ugovorima, kao i osnivanje nezavisnih nadzornih tijela radi sprečavanja zloupotrebe javnih sredstava.

Vučić, SNS i nadležni organi u više navrata su odbacili optužbe za represiju i korupciju.

EKONOMIJA

Privreda Srbije duboko je integrisana kako u evropsko tržište, tako i u međunarodne investicione tokove.

Međunarodni monetarni fond (MMF) predviđa privredni rast Srbije od tri odsto 2026. i četiri odsto 2027. godine. Inflacija je u septembru iznosila 4,1 odsto, što je gotovo dvostruko više u odnosu na 2,2 odsto iz avgusta, dok centralna banka od 2024. godine održava referentnu kamatnu stopu na nivou od 5,75 odsto.

Ekonomska platforma Studentske liste usmjerava model rasta Srbije dalje od infrastrukturnih projekata koje podržava država i jeftine radne snage, ka sigurnosti domaćeg tržišta i radničkim pravima.

U središtu ovog plana nalazi se kampanja protiv monopola u maloprodaji s ciljem snižavanja cijena hrane, uz poresku reformu koja povećava poreske obaveze za imućnije građane, a smanjuje ih za grupe s nižim primanjima.

Ovaj pokret obavezao se na značajno skraćivanje maksimalno dozvoljenog trajanja privremenog rada.

Fiskalna održivost bi se u velikoj mjeri oslanjala na uštede ostvarene suzbijanjem korupcije i na strogi državni nadzor.

Socijalna potrošnja bila bi usmjerena na zaustavljanje odliva mladih putem inicijative za obezbjeđivanje dobrih stambenih uslova mladim parovima, nastavnicima i zdravstvenim radnicima, uz obezbjeđivanje besplatnih udžbenika i jeftinijih ljekova koji bi bili subvencionisani iz državnog budžeta.