Srbiji prijeti gubitak 1,5 milijardi eura iz fondova Evropske unije

Srbija je u opasnosti da izgubi i do 1,5 milijardi eura iz fondova Evropske unije jer Evropska komisija razmatra obustavu finansiranja zbog pada demokratije i bliskih veza Beograda sa Rusijom, piše Politiko.

Iako nije članica EU, od početka pregovora o pristupanju 2014. godine, Srbija ima pravo na sredstva i grantove namijenjene sprovođenju reformi. Odluka o obustavi isplata dodatno bi zakomplikovala proces proširenja Unije, u vrijeme kada zemlje poput Ukrajine i Crne Gore žure da se pridruže, a uticajne članice poput Francuske pozivaju na oprez.

- Sve smo zabrinutiji zbog onoga što se dešava u Srbiji - rekla je za Politiko komesarka EU za proširenje Marta Kos.

- Od zakona koji podrivaju nezavisnost pravosuđa do suzbijanja protesta i ponovljenog miješanja u nezavisne medije. Komisija procjenjuje da li zemlja i dalje ispunjava uslove za isplate iz finansijskih instrumenata EU - rekla je Kos.

Pritisak unutar Komisije da se obustavi finansiranje raste posljednjih nedjelja, potvrdila su četiri zvaničnika EU koji rade na pitanjima proširenja, govoreći pod uslovom anonimnosti. Blok je već javno kritikovao pravosudne reforme koje je promovisao predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, čija se vlada suočila sa masovnim protestima.

Danijel Apostolović, ambasador Srbije pri EU i glavni pregovarač sa blokom, rekao je za Politiko da je „uvjeren da nećemo doći do te tačke“ obustavljanja finansiranja i da Srbija „ne odustaje od punopravnog članstva u EU“. Dodao je da je Beograd u intenzivnim razgovorima sa Komisijom.

Kos je paket zakona o restrukturiranju sudova i promjeni načina imenovanja sudija i tužilaca nazvao „ozbiljnim korakom unazad“ za Srbiju kada je objavljen. Očekuje se da će Venecijanska komisija, savjetodavno tijelo Savjeta Evrope za ustavno pravo, dati svoje stručno mišljenje o kontroverznim zakonskim izmjenama kasnije ovog mjeseca.

Dva zvaničnika EU su nagovijestila da bi mišljenje moglo da navede Komisiju da zamrzne finansiranje. Kos je rekla da će zahtijevati da Srbija „uskladi svoje pravosudne zakone sa preporukama Venecijanske komisije“. Apostolović je odgovorio da je Beograd „jasno saopštio“ da će slijediti preporuke „čim ih dobije“.

EU je najveći finansijski podrška Srbiji, sa više od 586 miliona eura grantova dodijeljenih od 2021. do 2024. godine. Pored toga, obezbijeđeno je do 1,5 milijardi eura uslovljeno reformama.

Prema podacima srpske vlade, zemlja je od 2000. godine dobila više od 7 milijardi eura iz fondova i investicija EU. Međutim, Srbija je dugo balansirala svoje odnose sa EU, istovremeno njegujući bliske veze sa Moskvom i primajući novac iz Brisela.

Sofija Todorović, direktorka Inicijative mladih za ljudska prava (YIHR), rekla je za Politiko da su sloboda medija i vladavina prava u Srbiji „na klimavu“ zbog pritiska vlade na novinare i pozvala je Komisiju da interveniše „prije nego što Srbija padne u gotovo potpuni mrak“.

Strpljenje EU sa Beogradom je posljednjih mjeseci na izmaku. Izvještaj o napretku u proširenju prošlog novembra upozorio je na nazadovanje i „anti-EU narativ“ na „najvišim nivoima“ srpske politike.

Tenzije su dodatno porasle u decembru kada je predsjednik Vučić ignorisao samit EU-Zapadni Balkan. Vučić, koji je održavao bliske veze sa Moskvom tokom njene agresije u Ukrajini, žalio se na spor tempo pregovora o članstvu.

U zajedničkom članku sa svojim albanskim kolegom u februaru, rekao je da bi radije težio bližem ekonomskom usklađivanju sa EU, kao što je pridruživanje jedinstvenom tržištu i zoni slobodnog putovanja, nego punopravnom političkom članstvu. Kosovar je odbacio ove predloge, tvrdeći da bi čak i to zahtijevalo značajne reforme.

Zatim, prošlog mjeseca, Srbija se našla na meti kritika zbog izvještaja o nasilju i nepravilnostima tokom lokalnih izbora, kao i zbog policijske racije na univerzitet gdje su se stotine studenata sukobile sa policijom.

Zvaničnik EU je rekao da ovi događaji, zajedno sa kontinuiranom saradnjom Srbije sa Moskvom, predstavljaju prekretnicu u odnosima između Brisela i Beograda i podstakli su izvršnu vlast EU da zauzme oštriji stav.

- Kao zemlja kandidat, takođe očekujemo da će se Srbija pridružiti našim stavovima u spoljnoj politici i da će se više uskladiti sa našim stavovima - zaključila je Kos za Politiko, bez posebnog pominjanja Rusije.