Albanci u Crnoj Gori bolje integrisani nego u drugim državama

Iako su premijer Albanije Edi Rama i kosovski premijer Aljbin Kurti najčešće u središtu tih rasprava, pitanje političkog uticaja daleko je šire od njihovog međusobnog odnosa. U njemu se neizbježno pominju i Salji Beriša, Ali Ahmeti, kao i politički predstavnici Albanaca u Sjevernoj Makedoniji, Crnoj Gori i Srbiji. Otvara se i pitanje da li je svealbansko liderstvo uopšte moguće u regionu u kojem Albanci žive u državama sa različitim političkim interesima, institucijama i spoljnopolitičkim prioritetima.

Dželjal Neziri iz Sjeverne Makedonije, predsjednik Instituta BIRC i suosnivač Centra za istraživačko novinarstvo SCOOP Macedonia, smatra da borba za političku dominaciju na albanskom prostoru traje već duže vrijeme.

– Kurti već izvjesno vrijeme gradi svoje strukture i u Albaniji. Na parlamentarnim izborima 2021. godine učestvovao je sa tri kandidata, ali nije ostvario nikakav uspjeh. Na izborima 2025. godine nije ni učestvovao, ali njegove strukture i dalje su glasne i aktivne u javnom prostoru kada je riječ o oblikovanju javnog mnjenja u Albaniji – kaže Neziri za "Dan".

Dželjal Neziri

Privatna arhiva

On objašnjava da je, uprkos tome što i Rama i Kurti pripadaju političkoj ljevici, riječ o različitim ideološkim pristupima.

– Obje strane koriste populističke saveze i strategije. Te strategije često uključuju iskorišćavanje etnonacionalizma i vjerskih osjećanja, ali cilj ostaje isti – dominacija albanskim političkim prostorom u regionu, dakle i izvan državnih granica – ističe Neziri.

Navodi da Kurti postepeno širi svoj politički uticaj, ne samo na Kosovu već i preko savezničkih partija u Sjevernoj Makedoniji, južnoj Srbiji i Crnoj Gori.

Međutim, prof. dr Afrim Krasnići, naučni istraživač Instituta za istoriju Akademije nauka Albanije i predstavnik Instituta za političke studije u Tirani, ne smatra da Rama nastoji da postane politički vođa svih Albanaca.

– Rama nastoji da uđe u istoriju kao moderan lider, reformator i uticajna ličnost u regionu, a naročito na Zapadu, a ne kao politički vođa svih Albanaca. Njegova ambicija više je povezana sa međunarodnim profilom i evropskim integracijama nego sa nacionalnim projektom – navodi Krasnići za "Dan".

Afrim Krasnići

Privatna arhiva

– Njegov uticaj je više imidž nego stvarnost – ocjenjuje Krasnići.

On smatra da Rama, Kurti i Beriša imaju različite političke ciljeve. Beriša je, podsjeća, tokom devedesetih godina imao snažniju nacionalističku retoriku i nastojao da se predstavi kao političar najbliži Kosovu i Albancima u regionu, ali je takav položaj izgubio tokom posljednje decenije.

Kada je riječ o Kurtiju, Krasnići ocjenjuje da je nastojao da izgradi imidž novog, nekorumpiranog i ideološki prepoznatljivog lidera, ali da je njegov uticaj ograničen na dio mladih i ljevice u Albaniji, kao i na dio političke scene Sjeverne Makedonije.

– Možda želi veći uticaj, ali mislim da je svjestan ograničenja i da je naročito posljednjih godina shvatio da Tirana ostaje centar albanske politike, a ne Priština – naglašava Krasnići.

Posebno mjesto u ovim odnosima zauzima Sjeverna Makedonija, gdje političke podjele među albanskim partijama, prema Neziriju, najjasnije pokazuju kako se rivalstvo regionalnih lidera prenosi na unutrašnju političku scenu.

Podsjeća da Demokratska unija za integraciju (DUI), koju predvodi Ali Ahmeti, uživa kontinuiranu Raminu podršku, dok Kurti podržava političku grupaciju VLEN, koja učestvuje u vlasti u Sjevernoj Makedoniji.

– Polarizacija je ekstremna. VLEN i DUI već duže vrijeme ne komuniciraju normalno kada je riječ o zajedničkim ciljevima. Oba tabora imaju mnogo predrasuda jedan prema drugom – kaže Neziri.

Neziri podsjeća da je DUI od osnivanja 2002. godine do 2024, uz prekid od 2006. do 2008, učestvovao u vladama Sjeverne Makedonije. Poslije izbora 2024. godine premijer Hristijan Mickoski odlučio je da vlast formira sa VLEN-om, a ne sa koalicijom koju je predvodio Ahmeti.

– U svim ovim pomjeranjima figura na političkoj šahovskoj tabli Sjeverne Makedonije učestvuju i Rama i Kurti, nastojeći da njihove savezničke partije postanu dio izvršne vlasti – ocjenjuje Neziri.

Krasnići, međutim, smatra da je Ahmetijev politički domet uglavnom ograničen na Sjevernu Makedoniju, bez značajnijeg uticaja u Tirani, Prištini ili Podgorici.

Novinar i publicista Mustafa Canka smatra da politički odnosi u Crnoj Gori pokazuju da albanske stranke ne slijede automatski stavove političkih lidera iz Albanije i sa Kosova.

Mustafa Canka

Privatna arhiva

– Uticaj čelnika Albanije i Kosova na albanske stranke u Crnoj Gori je veoma ograničen. Oni su, na primjer, do 2020. godine imali bolje odnose sa tadašnjim crnogorskim predsjednikom Milom Đukanovićem i njegovim DPS-om nego sa albanskim partijama i njihovim liderima – kaže Canka za "Dan".

Navodi da je premijer Kosova tokom nedavnog zvaničnog boravka u Crnoj Gori razgovarao sa osobama bliskim DPS-u, kao i sa čelnikom Force i predsjednikom Opštine Ulcinj Gencijem Nimanbeguom, dok albanski premijer održava izuzetno dobre odnose sa liderom URA Dritanom Abazovićem.

– Kako je otac Aljbina Kurtija rođen u Sukobinu, nedaleko od Ulcinja, predsjednik Vlade Kosova, po toj osnovi, uživa veće simpatije od Rame u gradu koji je političko, ekonomsko i kulturno središte Albanaca u Crnoj Gori. Iako je Rama, napomenimo i to, prije desetak godina proglašen počasnim građaninom Ulcinja – ističe Canka.

Kao primjer samostalnosti albanskih političkih struktura u Crnoj Gori, Canka navodi njihov odnos prema formiranju Vlade nakon parlamentarnih izbora 2023. godine.

– Evo dva primjera koji svjedoče o autonomnosti ovdašnjih albanskih političkih struktura. Iz Prištine su tokom ljeta 2023. godine stizale poruke albanskim strankama da ne treba ulaziti ni u vladu premijera Spajića, što je bilo ignorisano – navodi Canka.

On ukazuje i na različite poglede na mogućnost zajedničkog nastupa albanskih partija na narednim izborima.

– Sada postoji želja Kurtija, Rama se još nije izjasnio, da albanske stranke zajednički nastupe na predstojećim izborima u Crnoj Gori, kao što je to bio slučaj na nedavnim izborima u Srbiji, gdje su albanske partije u Preševskoj dolini bile na jednoj listi, ali su male šanse da će se to ovdje dogoditi – smatra Canka.

Posebno naglašava položaj albanske zajednice u crnogorskom društvu.

– Albanci u Crnoj Gori su, ipak, znatno integrisaniji u crnogorsko društvo nego njihovi sunarodnici u drugim zemljama u kojima čine manji dio stanovništva, što uz građanski i interkulturni karakter Crne Gore doprinosi njenoj stabilnosti i demokratičnosti – ističe Canka.

Krasnići naglašava da je za Albance od ideje jednog nacionalnog političkog vođe važnije postojanje dvije stabilne i funkcionalne države, Albanije i Kosova, kao i aktivno učešće Albanaca u političkom odlučivanju u Crnoj Gori i Sjevernoj Makedoniji.

Tako se iza pitanja ko bi mogao postati lider svih Albanaca otvara mnogo značajnije pitanje: da li je politički uticaj preko državnih granica izraz zajedničkih nacionalnih interesa ili instrument nadmetanja partijskih lidera i njihovih saveznika.