Inicirana ocjena ustavnosti zakona o stranim državljanima: Boravak samo za bogate strance

Smatraju da propisani uslovi za dobijanje boravka u Crnoj Gori, koji se odnose na vlasništvo nad nekretninom vrijednosti od najmanje 150.000 eura, plaćanje poreza i doprinosa u minimalnom iznosu od 5.000 eura na godišnjem nivou, te prekršajno sankcionisanje poslodavca koji ima manje od tri zaposlena na nepuno radno vrijeme, od kojih nijedan nije crnogorski državljanin, u suprotnosti sa Ustavom. Riječ o odredbama Zakona o strancima koje su usvojene na kraju prošle godine. U Vladi smatraju da nema osnova da se inicijativa prihvati, ukazujući da postoji mogućnost da se zbog rizika od potencijalnih zloupotreba ukine program odobrenja boravka po osnovu nekretnine. 

Inicijativom FOBT-a, koju zastupa Majk Bader, smatra se da je propisivanjem uslova o dobijanju privremenog boravka po osnovu nekretnine vrijedne najmanje 150.000 eura prekršen član 91, stav 3 Ustava Crne Gore i da se na taj način suštinski uređuje imovinski položaj stranaca kroz normativnu vezu imovnog status i time zahvata materija koja, po Ustavu, zahtijeva odlučivanje dvotrećinskom većinom glasova svih poslanika. Smatraju da se odredbom člana 70, kojom se produženje dozvole za privremeni boravak i rad za preduzetnike i izvršne direktore – vlasnike uslovljava dokazom o izvršenim poresko-doprinosnim obavezama u minimalnom iznosu od 5.000 eura godišnje, krši zabrana povratnog dejstva iz člana 147 Ustava u vidu retroaktivnosti u efektu, jer se novi, kvantifikovani uslov, kako ukazuju, za zadržavanje već stečenog statusa u prvim ciklusima primjene nužno provjerava za period koji je prethodio stupanju na snagu osporenog rješenja. Ukazali su da izostanak prelaznog režima onemogućava razumno prilagođavanje i narušava legitimna očekivanja adresanata.

Smatraju da je odredbom člana 210, stav 1, tačka 8a, kojom se prekršajno sankcioniše poslodavac – pravno lice "ako ima manje od tri zaposlena na nepuno radno vrijeme, od kojih niti jedan nije crnogorski državljanin (član 70 stav 4)" krši ustavno načelo zakonitosti u kažnjavanju, odnosno zbog kažnjavanja bez jasnog i dostupnog normativnog supstrata, budući da upućena materijalna odredba (član 70 stav 4) ne propisuje obavezu čija se povreda sankcioniše.

Predloženo je da Ustavni sud osporene odredbe ukine, odnosno da utvrdi njihovu nesaglasnost sa Ustavom najmanje u dijelu i u mjeri u kojoj proizvode retroaktivne efekte ili kažnjavanje bez materijalno-pravne osnove, te da, gdje je to pravno dopušteno, utvrdi obavezu ustavno-konformnog tumačenja kojim se isključuje primjena novih finansijskih pragova na zatečene pravne situacije bez prelaznog režima.

U Vladi, s druge strane, smatraju da se propisivanjem minimalne vrijednosti nepokretnosti u iznosu od 150.000 eura obezbjeđuje jasniji i objektivniji kriterijum za odobravanje dozvole za privremeni boravak po tom osnovu, a u cilju sprečavanja eventualnih zloupotreba i jačanja kontrole. Ukazali su da je odobrenje boravka na osnovu nepokretnosti bilo omogućeno i u pojedinim državama članicama EU, prije svega u Španiji, Portugalu i Grčkoj, kroz kupovinu nekretnine, ali pod uslovom da se ne koristi hipoteka, za razliku od Crne Gore gdje može da se koristi hipoteka.

– Međutim, mnoge zemlje EU su zatvorile ove programe prije svega iz razloga što je došlo do preopterećenosti u već opterećenim gradovima, kao što su Madrid, Barselona, Atina... Španski program zahtijevao je minimalnu investiciju u nekretnine oko 500.000 eura. U Grčkoj prethodni prag ulaganja u nekretnine bio je oko 250.000 eura, da bi krajem septembra 2023. godine porastao na 800.000 eura u Atini. Portugal je 2023. godine ukinuo dio programa koji je nudio boravak kroz kupovinu nekretnine– navodi se u vladinom odgovoru na podnijetu inicijativu.

Ukazuju da ove i slične programe mogu koristiti samo bogati stranci, da oni omogućavaju korupciju, pranje novca, izbjegavanje plaćanja poreza, te da se iskorišćavaju zajedničke evropske privilegije, tako da postoji mogućnost da i Crna Gora ukine ovaj osnov za odobrenje privremenog boravka.

Kada je riječ o plaćanju poreza i doprinosa u minimalnom iznosu od 5.000 eura na godišnjem nivou, iz Vlade naglašavaju da se u ovom slučaju radi o produženju, a ne o odobrenju nove dozvole.

– Imajuću u vidu zloupotrebe koje su identifikovane u prethodnom periodu, za preko 1.000 stranaca je donijeto rješenje o napuštanju Crne Gore jer u periodu 1. januar 2025 – 1. novembar 2025. godine nijesu imali niti jedan euro fiskalizovanog ulaza niti izlaza, niti su predavali izvještaje Poreskoj upravi, pa u cilju obezbjeđivanja pravne sigurnosti i finansijske odgovornosti poslodavca, smatramo da je dokaz o izmirenim poreskim obavezama, relevantan i objektivan indikator, da privredno društvo posluje i doprinosi ekonomiji Crne Gore, i da izmiruje svoje poreske obaveze, naveli su iz Vlade.