Ko se sve (ne) vozi službenim avionom?

Javnost je povodom planova Vlade da kupi službeni avion podijeljena. Dio smatra da je neophodno da Vlada ima avion, dok dio misli da to nije potrebno. A kakva su iskustva drugih, na primjer Evropske unije?

Nisu sve zemlje članice Evropske unije odlučile da nabave ili održavaju sopstvene službene avione za prevoz predsjednika, premijera ili drugih najviših državnih zvaničnika, a razlozi za to uglavnom leže u veličini države, budžetskim mogućnostima i političkoj kulturi. Dok velike članice poput Francuske, Njemačke, Italije ili Španije imaju čitave flote namijenjene isključivo državnom vrhu, u nekim manjim državama takav luksuz smatra se nepotrebnim troškom ili čak politički nepopularnim.

Prema dostupnim podacima, među članicama EU postoje zemlje koje nemaju nijedan stalno namjenski državni avion u vlasništvu vlade. Austrija je klasičan primjer – predsjednik i kancelar gotovo uvijek koriste redovne linije nacionalne kompanije Austrian Airlines ili povremeno čarter letove, a javnost se decenijama protivi kupovini luksuznog aviona samo za političare. Slična je situacija i u Finskoj, gdje državni vrh najčešće putuje komercijalnim letovima ili povremenim čarterima, iako se u rijetkim slučajevima mogu angažovati vojni avioni bez stalno određene letjelice namijenjene samo za VIP prevoz. Island, kao mala i geografski izolovana država, takođe nema sopstveni službeni avion – premijer i ministri oslanjaju se na komercijalni saobraćaj ili privatne čartere.

Orban putuje Wizz Air-om

Mađarski premijer Viktor Orbán i njegova supruga Anikó Lévai viđeni su prije nekoliko dana kako putuju ekonomskom klasom niskotarifne aviokompanije „Wizz Air“ na liniji Budimpešta – Bilbao u Španiji, prema objavi koja kruži društvenim mrežama.

Orban sa suprugom u avionu Wizz Air-a

- X

Mađarska, članica Evropske unije i NATO-a, jedna je od većih zemalja srednje Evrope, sa površinom od oko 93 hiljade kvadratnih kilometara i blizu 9,7 miliona stanovnika. Glavni grad Budimpešta važi za političko, kulturno i ekonomsko središte zemlje kojom Orbán upravlja više od decenije, a njegova putovanja često izazivaju pažnju javnosti. Sigurno je da ova država mođe da obezbijedi I drugi način putovanja svog premijera.

Luksemburg, uprkos svom bogatstvu, odlučio je da državne posjete rješava unajmljivanjem aviona od nacionalnog avioprevoznika Luxair, najčešće manjih poslovnih aviona ili putničkih letjelica, bez kupovine posebne vladi namijenjene mašine. Na Malti se povremeno koristi Learjet za službene posjete, ali on nije u državnom vlasništvu već se iznajmljuje po potrebi, dok Cipar tek nedavno dobija avion poklonom od Grčke i do tada je gotovo isključivo zavisio od komercijalnog prevoza. Za razliku od njih, mnoge druge članice EU, pa i manje države poput Irske ili Mađarske, ipak imaju sopstvene avione u vojnom ili civilnom registru, što im omogućava veću fleksibilnost i brže reagovanje u vanrednim situacijama. Ova razlika pokazuje da pitanje službenog aviona u Evropi nije standardizovano već zavisi od političkih odluka i percepcije javnosti o tome šta predstavlja opravdanu državnu potrebu, a šta nepotreban luksuz.