ДАН - "Ružičasti oktobar" – od kampanje do stvarnosti: Statistika "ubija", a sistem nema ni registar

Dok se još jedna kampanja "Ružičasti oktobar", za prevenciju raka dojke, primiče kraju, a poruke o značaju skrininga za ovu bolest polako padaju u zaborav, Crna Gora i dalje nema zvaničan, ažurirani klinički registar za kancer, zbog čega se barata podacima zasnovanim na procjenama međunarodnih organizacija.

Posljednji je iz 2013. godine, dopunjen je 2018, pa se zdravstveni sistem oslanja na procjene Međunarodne organizacije za istraživanje raka, po kojima se u Crnoj Gori godišnje otkrije blizu 500 novooboljelih žena (tačnije 493 u 2024.godini), a premine ih 166. Dok sistem kasni sa zvaničnim registrom, koji bi omogućio planiranje zdravstvene politike na osnovu realnih podataka, statistika "ubija". Stopa smrtnosti svrstava Crnu Goru na prvo mjesto u Evropi, a procjenjuje se da je ovaj alarmantan podatak posljedica kasnog otkrivanja bolesti.

Iako kampanja svake godine donese pregršt poruka o značaju preventivnih pregleda, upravo su tokom ovog oktobra žene iz Podgorice na portalima apelovale da se saopšte jasni uslovi za mamografsku dijagnostiku, jer su, kako tvrde, vraćane, uz obrazloženje da im ipak treba uput izabranog doktora. S druge strane, iz Doma zdravlja Podgorica su saopštili da su pregledi bez uputa produženi i na novembar zbog velikog interesovanja sugrađanki.

Iako je svijest kod žena o značaju preventivnih pregleda podignuta, pitanje je da li infrastruktura u javnom zdravstvu može da odgovori na efikasan način, jer se skrining program godinama sprovodi samo u četiri opštine (Podgorica, Danilovgrad, Cetinje i Kolašin). Kada prođe "Ružičasti oktobar", žene iz 21 opštine moraju da putuju u veće zdravstvene ustanove.

Da situacija na terenu nije nimalo ružičasta, potvrđuje i posljednji izvještaj Državne revizorske institucije (DRI), koja u kontinuitetu upozorava da nijesu uspostavljeni funkcionalni registri skrininga, što onemogućava precizno praćenje ishoda, mjerenje kvaliteta programa i planiranje zdravstvenih politika.

DRI je upozorila da, iako se bilježe određeni tehnički pomaci u povezivanju sistema, kao što je vidljivost nalaza radiologa i patohistologa u aplikacijama domova zdravlja, obuhvat ciljne populacije (od 50 do 69 godina) na nacionalnom nivou ostaje nezadovoljavajući i daleko ispod evropskog standarda od 75 odsto.

DRI je izvršila kontrolu realizacije preporuka datih u Izvještaju o reviziji "Uspješnost sprovođenja Nacionalnog programa za rano otkrivanje raka dojke" i u cilju unapređenja procesa skrininga i jačanja sistema ranog otkrivanja raka dojke u Crnoj Gori. Od ukupno 10 preporuka, Ministarstvo zdravlja i Institut za javno zdravlje Crne Gore realizovali su osam, a preostale dvije su u fazi realizacije, navedeno je u posljednjem izvještaju DRI, objavljenom prije godinu dana.

– Preporuke koje su u fazi realizacije odnose se na uspostavljanje funkcionalnih registra za rak i registra skrininga raka dojke i obezbjeđenje unosa podataka u sistem i vođenje potrebnih evidencija od strane zdravstvenih ustanova u kojima se sprovodi skrining. U cilju uspostavljanja funkcionalnih registra za rak i registra skrininga raka dojke, Institut za javno zdravlje je od ukupno 9 planiranih aktivnosti realizovao 7. Realizacija preostalih aktivnosti, odnosno preporuke, očekuje se kroz strateški projekat LIFEGATE, koji finansira Evropska unija kroz Interreg VI-A IPA – Program prekogranične saradnje Hrvatska – Bosna i Hercegovina – Crna Gora 2021–2027. Kroz ovaj projekat za zdravstveni sistem Crne Gore opredijeljeno je 2,6 miliona eura. U Crnoj Gori će aktivnosti sprovoditi Klinički centar Crne Gore (KCCG) i Institut za javno zdravlje Crne Gore (IJZCG). Planirano je da projekat traje 36 mjeseci – naveli su iz DRI.

Novi izvještaj do 21. oktobra

DRI je u izvještaju iz oktobra 2025. godine navela da subjekti revizije treba da, za preporuke koje su u fazi realizacije, dostave novi izvještaj o realizaciji preporuka do 21. oktobra 2026. godine.

Revizori su ocijenili da uspješno sprovođenje Nacionalnog programa za rano otkrivanje raka dojke, i pored visokog stepena realizacije preporuka, nije obezbijeđeno, jer se ne sprovodi na teritoriji cijele države, već obuhvata samo četiri opštine. Takođe, u izvještaju iz 2025. godine istaknuto je da realizacija preporuke koja se odnosila na nabavku potrebne opreme za sprovođenje skrininga, odnosno nabavka dva digitalna mamografa (za KBC Berane i KBC Kotor), nije postigla planirani efekat, jer se nabavljeni mamografi još uvijek ne koriste u procesu skrininga.

Realizacija preporuke koja se odnosi na obezbjeđivanje uslova za unos potrebnih podataka u sistem i vođenje potrebnih evidencija od zdravstvenih ustanova u kojima se sprovodi skrining očekuje se kroz program Evropske unije za zdravlje – EU4Health.

U okviru ovog programa pokrenuta je zajednička akcija eCAN, s ciljem unapređenje digitalnih kapaciteta centara za liječenje raka širom Evrope, kako bi se poboljšala prevencija, dijagnostika, liječenje i praćenje oboljelih.

Preuzmite našu aplikaciju