Iako domaća i međunarodna istraživanja upozoravaju na značajan porast zloupotrebe psihoaktivnih supstanci u Crnoj Gori, kao i na to da i osnovci koriste drogu, u ažuriranom Registru narkomanije nalazi se ukupno 750 osoba koje su se javljale u javne zdravstvene ustanove radi tretmana.
Evidentirano je najviše muškaraca – 685, uz 65 žena, a najčešće korišćena droga je heroin. Svaka druga osoba drogirala se svakodnevno. Registar koji je Institut za javno zdravlje Crne Gore ažurirao ove godine odnosi se na podatke za 2023, uz zaključak da je nedovoljno prijavljivanje zavisnika od strane zdravstvenih radnika. Medicinari su kao razlog za to navodili zaštitu privatnosti i nedovoljno vremena da se ispuni prijava. Iz Instituta kažu da je loš i kvalitet podataka jer u mnogim prijavama nedostaju osnovni podaci o drogama, učestalosti upotrebe, starosti pri prvom uzimanju, dužina upotrebe jedne ili više droga i testiranju na virusni hepatitis B i C i HIV.
Podaci iz registra
IJZ CG
– I u ovoj godini ovaj razlog je u pozadini najznačajnijih izazova na koje je osoblje Instituta za javno zdravlje naišlo tokom terenskog rada i kontakta za zdravstvenim radnicima prilikom aktivnog prikupljanja podataka. Broj osoba koje koriste droge koje su se javljale u zdravstvene ustanove tražeći tretman, a koje su prijavljene u Registar narkomanije nezadovoljavajući je, iako značajno povećan, a ni kvalitet podataka nije značajnije unaprijeđen – saopštili su iz Instituta.
Imaju otpor prema nazivu
I ovaj put se pokazalo da je jedan od razloga otpora prijavljivanju osoba koje koriste droge od strane zdravstvenih radnika upravo u samom nazivu registra. Iako ovakva formulacija jeste neispravna, služi kao izgovor za neprijavljivanje, jer im naziv Registar narkomanije nameće negativnu percepciju da se radi samo o spisku osoba koje koriste droge sa nejasnom svrhom i ciljem, kažu iz IJZCG.
Ukazuju i na nemogućnost prikupljanja podataka od pacijenata tokom njihove posjete zdravstvenoj službi, naročito kod izabranih doktora, kojima se određeni broj osoba koje koriste droge javlja samo za propisivanje ljekova bez upućivanja u specijalističku službu.
– Neophodno je nastaviti sa edukacijom zdravstvenih radnika/saradnika o potrebi evidentiranja svih podataka koji su predviđeni prijavom, jer se radi o minimalnom setu podataka koji su propisani internacionalnim standardima i nacionalnom legislativom – navode iz IJZCG.
Prema podacima iz registra, najčešće korišćena droga su opioidi – heroin, koji u strukturi svih droga učestvuje sa 97,5 odsto.
– Slijedi upotreba kokaina (1,5 odsto), a zatim kanabisa (0,7 odsto). U 2023. godini tretman su tražili klijenti zbog zloupotrebe buprenorfina, njih 10, i jedan zbog zloupotrebe fentanila, a tri klijenta su tražila tretman usljed problema uzrokovanih upotrebom hipnotika i sedativa – notirano je u registru Instituta.
Opoide (heroin) sve manje injektiraju, većina ih koristi ušmrkivanjem
- Kroz prijavu se prikupljanju informacije o obrascima upotrebe droga i moguće je pratiti trendove u promjeni tih obrazaca, ali i uočiti nove obrasce upotrebe droga. Način upotrebe u suštini zavisi od vrste droge, ali jedna od najuočljivijih promjena u obrascima upotrebe je u upotrebi opioida/heroina. Sve je manje osoba koje ih koriste injektiranjem, već primarni obrazac postaje upotreba ušmrkivanjem ili snifovanjem. I u 2023. godini, s obzirom na ukupan broj klijenata u tretmanu, najzastupljeniji način upotrebe heroina je ušmrkivanjem/snifovanjem – 72,1 odsto u odnosu na sve korisnike opioida. Kod novoregistrovanih je ušmrkivanje/snifovanje heroina obrazac upotrebe zastupljen od strane dvije trećine klijenata, odnosno 66,7 odsto, piše u registru.
Posmatrano po polu, znatno je više muškaraca, nego žena – 91,3 odsto prema 8,7 odsto.
– Distribucija po dobnim skupinama pokazuje da je najviše klijenata u tretmanu u dobnoj skupini 40–44 godine (35,9 odsto) za bilo koju drogu, a u tom uzrastu je i najviše korisnika opioida (35,5 odsto), odnosno 36,7 odsto korisnika heroina u odnosu na sve opioide. Slijedi uzrast od 36 do 39 godina starosti (21,3 odsto). U uzrasnoj skupini 15–19 godina jedan je korisnik kanabisa i jedan kokaina – podaci su iz registra.
Drugačija slika sa terena
Iz IJZCG su ranije više puta upozoravali na porast broja korisnika droga, kao i na snižavanje starosne granice, što pokazuju i međunarodna istraživanja u Crnoj Gori. ESPAD istraživanje je prije dvije godine pokazalo da je u Crnoj Gori svaki deseti tinejdžer prije 16 godine koristio neku vrstu droge. Upozoreno je i na podatak da je 2,1 odsto trinaestogodišnjaka probalo kanabis, 0,6 odsto ekstazi, 0,7 amfetamin, a isto toliko procenata djece je uzimalo kokain. U odnosu na druge evropske zemlje, taj procenat je gotovo duplo veći.
Podaci iz Evropskog internetskog istraživanja (EMCDDA) za Crnu Goru iz 2022.godine pokazuju da je 88,2 anketiranih kazalo da je koristilo kanabis, 44,1 odsto kokain, 21,8 odsto ekstazi, 14,8 odsto amfetamin i 13,6 odsto heroin. Ispitanici su navodili da ove supstance uzimaju radi relaksacije, socijalizacije, spavanja, "dizanja" i zabave.
Raspoloživi podaci pokazuju da je najzastupljeniji obrazac svakodnevna upotreba, odnosno, polovina klijenata (49,5 odsto) koristi drogu svakodnevno. I kod novoregistrovanih najzastupljenija je svakodnevna upotreba droga (47,4 osto).
Od ukupnog broja klijenata koji su potraživali tretman zbog upotrebe kokaina skoro tri četvrtine su prvi put u tretmanu, tj., novoregistrovani. Novoregistrovano je i blizu polovine korisnika kanabisa i jedna trećina nemedicinske upotrebe hipnotika i sedativa.
