Zavod formiran, prepreke ostale: Sistem koči vještačenje invaliditeta

Da je to tako za "Dan" potvrđuje i direktorica Udruženja mladih sa hendikepom Marina Vujačić, koja je ujedno i član upravnog odbora nedavno formiranog Zavoda za jedinstveno vještačenje invaliditeta.

– Prema važećem Zakonu o jedinstvenom vještačenju invaliditeta, početak primjene novog sistema planiran je za 1. decembar. Prvobitno je bio predviđen 1. jul, ali je izmjenama zakona u junu početak primjene odložen za pet mjeseci. Nemam informaciju o tome ko je i na osnovu čega procijenio da je 1. decembar realan rok, ali ono na šta sam i ranije ukazivala jeste činjenica da su kašnjenja u uspostavljanju Zavoda počela znatno ranije. Vlada je vršioca dužnosti direktora imenovala tek u junu, umjesto u januaru, dok je upravni odbor imenovan početkom jula, umjesto krajem januara. Time je izgubljeno dragocjeno vrijeme za pripremu novog, po svemu zahtjevnog i kompleksnog, sistema – istakla je Vujačić.

Iako je od stupanja zakona na snagu do prvobitno planiranog početka njegove primjene bilo predviđeno osam mjeseci, organi Zavoda nijesu imenovani u rokovima koji bi omogućili da se taj period iskoristi za njegovo uspostavljanje i pripremu za rad.

– Zbog zakasnjelih imenovanja, Zavodu je za donošenje potrebnih akata, organizaciju rada, obezbjeđivanje kadra i stvaranje drugih uslova za početak jedinstvenog vještačenja ostalo nepunih šest mjeseci, računajući od imenovanja vršioca dužnosti direktora do 1. decembra. Zbog svega navedenog, Upravni odbor Zavoda zasjedao je i u avgustu. Tako smo početkom avgusta imali elektronsku sjednicu, a krajem avgusta i redovnu sjednicu.

Ne bježeći od lične i profesionalne orgovornosti koju imam kao članica Upravnog odbora Zavoda, smatra da je važno razlikovati odgovornost za kašnjenje u uspostavljanju Zavoda od odgovornosti njegovih organa za aktivnosti koje su bili dužni da sprovedu nakon imenovanja. To znači da se dio odgovornosti upravnog odbora mora sagledavati u odnosu na njegove zakonske nadležnosti i stvarno vrijeme koje je imao na raspolaganju – kazala je Vujačić.

Dodaje da se pritom odgovornost Vlade ne iscrpljuje samo u blagovremenosti imenovanja vršioca dužnosti direktora, već podrazumijeva i odgovornost za izbor osobe koja svojim stručnim i upravljačkim kapacitetima može odgovoriti složenosti i zahtjevnosti procesa uspostavljanja Zavoda.

– Naravno, upravni odbor ima zakonom propisane nadležnosti u odnosu na rukovođenje Zavodom, uključujući izbor direktora na osnovu javnog konkursa i druga ovlašćenja, ali to ne isključuje odgovornost Vlade za odluke koje je donosila u fazi uspostavljanja Zavoda.

Kao članica Upravnog odbora Zavoda, imenovana na predlog reprezentativnih organizacija osoba s invaliditetom, mogu govoriti o obavezama i aktivnostima upravnog odbora, ali i ukazati na činjenicu da odgovornost za uspostavljanje sistema nije isključivo na Zavodu. Svoj dio odgovornosti imaju Vlada, Ministarstvo socijalnog staranja, brige o porodici i demografije, koje je nadležno za pripremu podzakonskih akata i davanje saglasnosti na određena akta Zavoda, kao i Ministarstvo finansija, od čijih saglasnosti takođe zavisi sprovođenje pojedinih odluka – rekla je Vujačić.

Upravni odbor je do sada donio Statut Zavoda, Poslovnik o radu Upravnog odbora, Pravilnik o opisu i sistematizaciji radnih mjesta, Pravilnik o koeficijentima zarada i niz pojedinačnih akata potrebnih za organizaciju i rad Zavoda.

– Međutim, još čekamo saglasnost Ministarstva finansija na neka od tih akata, iako su blagovremeno dostavljena, uz odgovarajuća obrazloženja, a naknadno je upućena i urgencija. Da bi jedinstveno vještačenje invaliditeta u praksi funcionisalo kako je i propisano i zamišljeno, neophodno je funkcionisanje cijelog sistema, a ne samo Zavoda kao posebne ustanove. Ilustrativan je i podatak da upravni odbor još radi bez naknade, iako, osim uobičajenih upravljačkih nadležnosti, ima i nadležnost drugostepenog organa koji odlučuje po žalbama u postupku jedinstvenog vještačenja invaliditeta. Vjerujem da ne treba govoriti o tome koliko je važno da se odluke i saglasnosti od kojih zavisi funkcionisanje Zavoda donose blagovremeno, jer svako dalje odlaganje utiče na ukupnu spremnost sistema – naglasila je Vujačić.

Istovremeno, svi resori nadležni za pet oblasti obuhvaćenih reformom bili su dužni da blagovremeno usklade zakonodavstvo i odgovarajuće podzakonske akte sa Zakonom o jedinstvenom vještačenju invaliditeta.

– Prema informacijama kojima raspolažem, taj posao još nije završen. Jedan od ključnih narednih koraka odnosi se na izbor i obuku budućih vještaka. Nakon isteka roka za prijavljivanje zainteresovanih kandidata, potrebno je provjeriti ispunjenost zakonom propisanih uslova, organizovati obuke u skladu s odgovarajućim pravilnikom, a zatim i ispite za vještake. Tek kandidatima koji uspješno polože ispit mogu se izdati licence, nakon čega slijedi zapošljavanje potrebnog broja vještaka u skladu sa sistematizacijom. Ostali licencirani vještaci mogu biti angažovani prema potrebama i budućem obimu posla. Zbog svega navedenog, ne bi bilo odgovorno da ja u ovom trenutku tvrdim da će jedinstveno vještačenje sigurno početi 1. decembra, niti da će početak njegove primjene biti ponovo odložen – kazala je Vujačić.

Dodaje da procjena spremnosti sistema mora obuhvatiti sve obaveze i aktivnosti, uključujući i one koje nijesu u nadležnosti upravnog odbora.

– Naravno, to ne znači da izbjegavam dio odgovornosti koji upravni odbor ima, već da insistiram na tome da se odgovornost sagledava u cjelini, u skladu sa zakonskim nadležnostima svakog organa. Ono što je posebno važno jeste da eventualna kašnjenja u uspostavljanju novog sistema ne smiju biti izgovor za prekid rada postojećih komisija ili odlaganje odlučivanja o zahtjevima građana. Na to sam u kontinuitetu ukazivala u proteklom periodu.

Nadležni organi dužni su da obezbijede kontinuitet postupanja i odluče o zahtjevima podnesenim prije početka primjene jedinstvenog vještačenja invaliditeta, u skladu s važećim propisima, kad god početak primjene jedinstvenog vještačenja bio.

Podsjećam i da se pred Zavodom za jedinstveno vještačenje invaliditeta neće ostvarivati pojedinačna prava iz oblasti socijalne zaštite, zapošljavanja, penzijskog i invalidskog osiguranja i drugih oblasti. Pred Zavodom će se sprovoditi postupak jedinstvenog vještačenja, odnosno utvrđivati status osobe s invaliditetom i stepen potrebne podrške, a u zakonom predviđenim slučajevima i stepen potrebne podrške bez prethodnog utvrđivanja statusa. Na osnovu ishoda tog postupka, nadležni organi će odlučivati o ostvarivanju prava iz svojih oblasti – objasnila je Vujačić.