Ekonomista Žolt Darvaš upozorava: Vlade bi mogle da podrede evropski novac domaćim ciljevima

Nacionalne vlade mogle bi doći u iskušenje da sredstva iz budžeta Evropske unije usmjeravaju ka domaćim ciljevima koji ne moraju biti u skladu sa zajedničkim evropskim prioritetima, upozorio je ekonomista Žolt Darvaš.

U analizi objavljenoj 2. novembra on ukazuje da bi predložena reforma evropskog budžeta za period od 2028. do 2034. godine značajno ograničila uticaj Evropskog parlamenta na raspodjelu i kontrolu trošenja sredstava.

Žolt Darvaš je mađarski ekonomista i viši istraživač briselskog Instituta "Brojgel", jednog od vodećih evropskih ekonomskih istraživačkih centara. Bavi se makroekonomskom politikom, javnim finansijama, ekonomskim upravljanjem i budžetom Evropske unije.

U analizi pod naslovom "Fleksibilnije trošenje sredstava Evropske unije zahtijeva snažniji parlamentarni nadzor", Darvaš ocjenjuje da predložene promjene idu predaleko u potiskivanju Evropskog parlamenta iz procesa donošenja finansijskih odluka.

Prema važećim evropskim ugovorima, Evropski parlament ima značajna budžetska ovlašćenja. Sedmogodišnji finansijski okvir Unije ne može biti usvojen bez njegove saglasnosti, dok u godišnjem budžetskom postupku učestvuje kao suzakonodavac, zajedno sa Savjetom EU.

Međutim, prema predlogu Evropske komisije, važan dio odluka o raspodjeli novca bio bi premješten iz zakonodavnog postupka u fazu pripreme i sprovođenja nacionalnih planova, u kojoj Evropski parlament ima znatno manja ovlašćenja.

Nova budžetska arhitektura predviđa objedinjavanje sredstava za kohezionu politiku, poljoprivredu, ribarstvo, socijalna pitanja, migracije, upravljanje granicama i unutrašnju bezbjednost u okviru nacionalnih i regionalnih partnerskih planova.

Darvaš navodi da bi države članice imale značajnu slobodu da odlučuju kako će sredstva raspodijeliti između različitih prioriteta. Gotovo trećina ukupne potrošnje kroz ove planove bila bi raspoređivana bez učešća Evropskog parlamenta u tim odlukama.

Pored toga, predviđeno je da 25 odsto sredstava u okviru planova bude ostavljeno na raspolaganju za eventualno preusmjeravanje u slučaju vanrednih okolnosti ili prilikom srednjoročne revizije. Evropski parlament ne bi imao neposrednu ulogu ni u odlučivanju o toj preraspodjeli.

Darvaš ukazuje da budžet EU iznosi nešto više od jedan odsto njenog bruto domaćeg proizvoda, dok javna potrošnja na nacionalnom nivou dostiže približno 45 odsto BDP-a. Upravo zbog te razlike, smatra on, neophodno je obezbijediti da ograničena evropska sredstva budu usmjerena na zajedničke evropske prioritete.

Predloženi sistem podrazumijeva i promjenu načina isplate sredstava. Umjesto finansiranja zasnovanog na stvarno nastalim troškovima, isplate bi zavisile od ispunjavanja unaprijed utvrđenih ciljeva i pokazatelja.

Darvaš priznaje da takav pristup načelno ima značajne prednosti, ali podsjeća na nedostatke koji su uočeni prilikom primjene evropskog Mehanizma za oporavak i otpornost, uspostavljenog nakon pandemije korona virusa.

Kazne za države koje kasne sa planovima

Darvaš u analizi predlaže i mehanizam kojim bi se obezbijedilo blagovremeno dostavljanje nacionalnih i regionalnih partnerskih planova. Kao jednu od mogućnosti navodi finansijske kazne državama koje ne poštuju propisane rokove.

Kazne bi mogle biti sprovedene kroz smanjenje sredstava unaprijed opredijeljenih pojedinim državama.

Prema predloženom rasporedu, države bi dostavljale nacrte planova najmanje šest mjeseci prije roka za konačna dokumenta. Evropska komisija imala bi mjesec dana za zajedničku procjenu raspodjele sredstava, a Evropski parlament još mjesec za iznošenje mišljenja. Preostala četiri mjeseca bila bi ostavljena za razgovore država i Komisije i eventualne izmjene planova.

Iako bi predloženi okvir za period 2028–2034. predstavljao poboljšanje u odnosu na taj mehanizam, metodologija za utvrđivanje ciljeva i pokazatelja, prema njegovoj ocjeni, još nije dovoljno razrađena.

Evropski parlament, prema predlogu, ne bi učestvovao u odobravanju ili izmjenama pojedinačnih nacionalnih planova, niti u finansijskim odlukama kojima se utvrđuju ciljevi, pokazatelji i vrijednosti isplata.

Darvaš zaključuje da bi predloženi sistem mogao ugroziti budžetska ovlašćenja Evropskog parlamenta utvrđena evropskim ugovorima. Istovremeno, ne zalaže se za to da Evropski parlament neposredno odobrava svaki nacionalni plan, jer bi to stvorilo velika administrativna opterećenja.

Umjesto toga, predlaže snažniji parlamentarni nadzor u ključnim fazama odlučivanja, nezavisno ocjenjivanje rezultata i potpuniji pristup informacijama o korišćenju evropskog novca.

Preuzmite našu aplikaciju