Nobelovu nagradu za ekonomiju dobili su Robert Hol i Majkl Vudford

Hal i Vudford su ugledni američki ekonomisti koji su svojim istraživanjima unaprijedili razumijevanje načina na koji odluke vlada i centralnih banaka mogu ublažiti ekonomske krize, kontrolisati inflaciju i doprinijeti stabilnijem privrednom rastu.

- Ovogodišnji dobitnici nagrade za ekonomske nauke, Robert E. Hal i Majkl Vudford, razvili su nove makroekonomske modele koji su značajno unaprijedili našu sposobnost sprovođenja efikasne stabilizacione politike. Na osnovu ovih modela, pravovremene fiskalne i monetarne mjere mogu ublažiti ekonomske uspone i padove. Privredu karakterišu smjenjivanje perioda pada i rasta. Još otkako je ekonomista Džon Majnard Kejns prije gotovo jednog vijeka iznio svoje teorije, stabilizaciona politika ima važnu ulogu u suzbijanju ovih oscilacija. Tokom recesije, privreda se podstiče snižavanjem kamatnih stopa i povećanjem budžetskog deficita, dok bi u periodima pregrijanosti privrede trebalo postupati suprotno kako bi se usporio njen rast. Međutim, tokom naftnih kriza sedamdesetih godina prošlog vijeka činilo se da kejnzijanski modeli, koji određuju kada i kako treba preduzimati mjere, više ne funkcionišu. Nisu uspijevali smanjiti nezaposlenost, već su umjesto toga dovodili do nekontrolisane inflacije. Zapadne zemlje suočile su se s decenijom niskog privrednog rasta, visoke nezaposlenosti i visoke inflacije. Mnogi su smatrali da je stabilizaciona politika donijela više štete nego koristi i da bi je trebalo napustiti - istaknuto je u saopštenju Kraljevske švedske akademije nauka.

Kako su naveli, Robert E. Ha i Majkl Vudford dobili su ovogodišnju nagradu za ekonomske nauke jer su pokazali kako se ekonomski modeli mogu iznova izgraditi i tako revitalizovati stabilizaciona politika.

- Umjesto da modele zasnivaju na statističkim vezama između makroekonomskih varijabli, kao što su inflacija, proizvodnja i potrošnja, odlučili su se za pristup zasnovan na mikroekonomskim temeljima. To podrazumijeva razumijevanje načina na koji ukupno djelovanje pojedinačnih domaćinstava i preduzeća utiče na privredu kroz njihove odluke i postupke - pišđe u saopštenju.

Jedna od ključnih karakteristika ovih modela jeste pretpostavka da domaćinstva i preduzeća prilikom donošenja odluka o štednji ili određivanju cijena proizvoda uzimaju u obzir buduća očekivanja. Kada vlade i centralne banke saopštavaju svoje planove ekonomske politike, mogu uticati na očekivanja o budućnosti i usmjeravati privredu u željenom pravcu. Od kada su uvedeni ovi novi modeli pokazali su se izuzetno korisnim u suočavanju sa ekonomskim padovima koji su nas pogađali.

Istorija nagrade

Nagrada za ekonomske nauke u spomen na Alfreda Nobela ustanovljena je 1968. godine, povodom 300. godišnjice švedske centralne banke Sveriges Riksbank. Iako se često naziva Nobelovom nagradom za ekonomiju, ona nije bila dio testamenta Alfreda Nobela u kojem su navedene nagrade za fiziku, hemiju, fiziologiju ili medicinu, književnost i mir. Ekonomska nagrada uvedena je naknadno, na osnovu donacije Sveriges Riksbank, a dodjeljuje se po uzoru na Nobelove nagrade.

Prvi put je dodijeljena 1969. godine. Dobitnici su bili Ragnar Friš i Jan Tinbergen, koji su nagrađeni za razvoj i primjenu dinamičkih modela u analizi ekonomskih procesa. O dobitnicima odlučuje Kraljevska švedska akademija nauka u Stokholmu. Kandidati se nominuju isključivo na poziv, a podaci o nominacijama ostaju tajni 50 godina.

Tokom godina nagrada je prepoznala istraživanja koja su oblikovala različite oblasti ekonomije. Među laureatima su Amartja Sen, za doprinose ekonomiji blagostanja, Danjiel Kaneman, za povezivanje psihologije i ekonomije, i Elinor Ostrom, za istraživanje upravljanja zajedničkim resursima. Godine 2023. nagradu je dobila Klaudia Goldin za istraživanje položaja žena na tržištu rada.