Iz života Crne Gore i Crnogoraca (1): Značajna uloga vjerskih praznika

Knjigu poznatog francuskog arheologa i istoričara Fransoa Lenormana (1837-1883), koju je objavila ugledna podgorička izdavačka kuća CID u svojoj poznatoj biblioteci ''Svjedočanstva'', već smo koristili na ovom mjestu. Iz ''Bilješke o piscu'', saznajemo da je Fransoa u Crnoj Gori bio 1865. godine i da je poslije toga objavio radove iz njene istorije, a ''od svih ovih radova najpoznatija je knjiga ''Turci i Crnogorci'', objavljena u Parizu 1866. godine''. Uz ostale biografske podatke, iz kojih se vidi da je Lenorman ''bio jedan od najuniverzalnijih i najobdarenijih naučnika svoga doba'', u ''Bilješci'', nailazimo i na zaključak: ''Pisac očigledno želi da, na osnovu činjeničnog materijala iz prošlosti i faktičkog savremenog stanja, dokaže tezu, koja se polovinom 19. vijeka postavljala u evropskoj diplomatiji, o nezavisnosti Crne Gore.Opširan uvod u ovu knjigu je neobično zanimljiv. To je, u stvari, svestran i karakterističan pogled na životne prilike u Crnoj Gori u prvoj polovini 19. vijeka''.

Upravo ''Uvod'' u knjigu, ono je što smo dijelom već koristili u ranijem feljtonu, dok ćemo ovom prilikom, u našto skraćenoj verziji, prezentovati i preostali dio tog teksta. Činimo to uz uvijek ljubazno odobrenje Ratka Bojanovića, direktora CID-a. Predgovor knjizi napisao je Branko Pavićević, dok je knjigu sa francuskog prevela Marina Vukićević, za koju je u predgovoru kazano: ''Prevođenje ovog djela povjerio je CID Marini Vukićević, odličnom poznavaocu francuskog jezika s prefinjenim osjećanjem za naš književni jezik. Objašnjenja koja je dala Vukićevićeva uz Lenormanov tekst sasvim su dovoljna da se djelo shvati i da mu se naznači pravo mjesto u istoriji francuske istoriografije o Crnoj Gori''.

                                                       ***

Vjerski praznici igraju značajnu ulogu u životu Crnogoraca kao i u životu svih istočnih hrišćana. Najsvečaniji su Božić i Vaskrs, dva najvažnija dana hrišćanske godine.

Uoči Božića svaka porodica sprema prijesni hljeb zvani česnica i pečenje za večeru. To pečenje se naziva pečenica ili pecivo i obično je to svinjetina jer ovu životinju muslimani smatraju nečistom. Noć se provodi u crkvi gdje u ponoć počinje služba božja i kada se začuju svečane riječi sveštenika iz oltara:,,Mir božji, Hristos se rodi", narod jednoglasno ponavlja: "Vaistinu se rodi", i svi se u crkvi ljube u znak hrišćanskog bratstva. Po povratku kući, članovi okupljene porodice se ponovo ljube i sjedaju za trpezu, držeći upaljenu svijeću. Čitavo deblo hrasta posječenog za pripremu ove gozbe nije još izgorelo: prvi posjetilac koji dođe ujutru biće zamoljen da garne badnjak. To čini govoreći: "Koliko varnica, toliko konja, ovaca i krava." Neizgoreli ugarci tada se gase i ostavljaju se da se objese o grane mladih voćaka da što više ploda daju.

Vaskrs takođe počinje u ponoć kad pop iz oltara izgovori: "Hristos voskrese." Na te riječi svi odgovaraju: "Voistinu voskrese" i kao o Božiću u hramu se razmjenjuju poljupci mira. Svima se dijeli česnica; međusobno se pozivaju na uskršnje jagnje koje svaka, pa čak i najsiromašnija porodica pripremi. Selima i planinama odjekuju pucnji iz karabina i uzvici: Hristos voskrese, jer svi prolaznici pri susretu upućuju jedni drugima taj dirljivi pozdrav koji sadrži vjersko uvjerenje. Isti običaj postoji kod Grka koji se na Vaskrs pozdravljaju istim riječima.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)