Jovan Ristić – između dvije političke generacije (1): Odavao predodređenost za velika djela

Puno je toga što Jovana Ristića čini višestruko zanimljivom i nezaobilaznom istorijskom ličnošću. Zajedno sa Ilijom Garašaninom i Nikolom Pašićem, ubrajaju ga u red najvećih državnika Srbije 19. vijeka, a u razdoblju od 1868. do 1893. "postao je jedan od najmoćnijih ljudi u srpskoj politici". Uprkos svemu tome, i činjenici da je o ovome velikom državniku, diplomati, istoričaru i akademiku do sada dosta toga i napisano, i dalje su, "brojni aspekti njegovog života ostali nedorečeni".

Monografija poznatog srpskog istoričara dr Danijela Radovića "Jovan Ristić (1829-1899) – biografija srpskog državnika", koja je ujedno prva kompletna biografija o njemu, ima upravo taj cilj – "da se na osnovu istorijske građe i relevantne istoriografske literature izvrši rekonstrukcija života i državničke djelatnosti Jovana Ristića". To je u predstavljanju ove značajne knjige naveo i njen izdavač, ugledna izdavačka kuća "Prometej" iz Novog Sada, koja je knjigu objavila 2023. godine. Knjigu smo već jednom koristili na ovom mjestu, a ovog puta iz nje ćemo – uz uvijek ljubazno odobrenje Zorana Kolundžije, direktora "Prometeja", i sa odobrenjem dr Danijela Radovića, kao autora knjige – u znatno skraćenoj verziji prenijeti poglavlje ''Između dvije političke generacije''.

Dr Danijel Radović (Trstenik, 1989) zaposlen je kao naučni saradnik na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Sfera njegovog naučnog interesovanja je moderna istorija srpskog naroda. Doktorirao je 2020. godine na Filozofskom fakultetu u Beogradu sa disertacijom "Jovan Ristić: biografija državnika", za koju je dobio nagradu, "Prof. dr Radmila Milentijević". Saradnik je Centra za srpske studije Filozofskog fakulteta u Beogradu. Stručno se usavršavao u Beču i Berlinu. Autor je više desetina naučnih radova na srpskom, engleskom i ruskom jeziku.

                                                             ***

Milan Đ. Milićević, koji je 1854. godine radio kao sekretar pri Ministarstvu prosvjete, prisjetio se u "Uspomenama" koliku je znatiželju tada izazvala pojava Jovana Ristića "sa crnim haljinama i cilindrom na glavi" na vratima istog Ministarstva. Obučen po posljednjoj evropskoj modi, u crnom fraku ili redengotu, sa cilindrom, vremenom sve gušćim i dužim bakenbardima, Ristić je već tada vizuelno odskakao od sredine u koju se vratio. Otmeno držanje samo po sebi je ukazivalo na ogromno samopouzdanje i ambiciju, ništa manje i gordost. Imalo je u takvoj pojavi dosta toga što je bilo u skladu sa duhom vremena iz epohe evropskog romantizma koja je uveliko bila na zalasku. Obožavanjem "genija" ili "traganjem za genijem u sebi", kao vrsti romantičarskog ideala, Ristić je zapravo poručivao da je predodređen za velika djela. Njegovom pojavom bio je oduševljen i knez Aleksandar Karađorđević, kada mu je pristigli pitomac otišao na prijem. Knez je prema riječima jednog svjedoka "tom pojavom najnovije pariske mode bio očaran, da je u tom crnom fraku i sjajnom cilinderu video spasenje otadžbine".Ujedno, spoljašnji izraz označavao je stav kojim je Ristić poručivao da je spreman da na sebe preuzme odgovornost da kroz napredovanje u državnom i društvenom životu ostvari očekivanja sa kojim je 1849. napustio Srbiju. Bila je to spoljašnjost koje se svjesno držao do kraja života. Prema istoj je tumačen, izazivajući kod pojedinih poštovanje i odraz dostojanstvenog držanja, a kod drugih priliku da govore o njegovoj uobraženosti ili "naduvenosti".

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)