Jovan Ristić – između dvije političke generacije (6): Smijenjen kao pristalica „starog režima”

Po povratku starog kneza na presto u Srbiji odnosi između njega i liberala su bili dobri. Stevča Mihailović je kao stari obrenovićevac naimenovan za predsjednika Državnog savjeta, Milovan Janković je postao knežev lični sekretar, dok je za mitropolita nekanonski, za života mitropolita Petra, postavljen episkop šabački Mihailo, koji je takođe važio za pristalicu liberalnih ideja. I ostali svetoandrejci su dobili visoke službe u državnoj upravi. Otpočeo je obračun sa pristalicama starog režima, koji su "potresli svo činovništvo zemaljsko". Ristić je bio jedan od činovnika koji je podršku Garašaninu i konzervativcima platio svojim položajem sekretara pri Ministarstvu unutrašnjih djela. Smijenjen je i Filip Hristić, dok je Blaznavac bio zatvoren, pod sumnjom da je sa pojedinim oficirima radio na ostanku dinastije Karađorđević. Ristić je za svoju smjenu direktno krivio Jevrema Grujića. Jedna politička odluka je bila dovoljna da Ristić, sa jedne strane, i Grujić i Janković sa druge, postanu najveći neprijatelji. Tada su između njih isplivali i lični animoziteti koji su sasvim sigurno postojali od ranije i bili vješto skrivani. Za razliku od posljednjih, Ristić je brže napredovao u službi. To je tumačeno rodbinskim vezama. Suparništvo se još više produbilo nakon Svetoandrejske skupštine. Ristić nikako nije mogao da pređe preko činjenice da nije izabran za sekretara Skupštine, dok su vođe svetoandrejaca na njega gledale kao na "čovjeka pakosna, sujetna i vlastoljubiva".

Svetoandrejska skupština je vremenom postala uporište i za dinastiju Obrenović i za slobodnjaštvo liberala. To nijesu uvijek bili principi koji su mogli jednostavno da se usklade. Harmonični odnosi u neprirodnom savezu svetoandrejskih liberala i kneza Miloša vremenom su počeli da se kvare, što je posebno bilo evidentno tokom i nakon Malogospojinske skupštine, avgusta 1859. godine. Progoni državnih službenika vremenom su počeli da smetaju prestolonasljedniku Mihailu Obrenoviću, koji nije želio da se otpuštaju sposobni ljudi samo zato što su politički naginjali drugačijoj opciji. Preko Hadži Dine, vojnog prote i istaknutog obrenovićevca, svoj položaj kod kneza Miloša ubrzo su popravili Hadži Toma i Filip Hristić, tako da je i Ristić vraćen na položaj načelnika u Ministarstvu unutrašnjih djela marta 1859.

Jovan Ristić – između dvije političke generacije (5): Svetoandrejska skupština i Ristićeva dilema

Knez Miloš se u svojoj politici prilikom povratka u Srbiju na početku oslanjao na liberale i osvjedočene obrenovićevce. Prestolonasljednik Mihailo Obrenović je oko sebe okupljao grupu ljudi koja nije bila zadovoljna pravcem kojim su krenuli svetoandrejci. U toj koteriji nešto konzervativnijih pogleda našli su se Ilija Garašanin, Jovan Marinović, Nikola Hristić, Filip Hristić, Kosta Cukić, Matija Ban i Jovan Ristić. Njima se pripisuje autorstvo takozvanih Dukatovačkih članaka u "Srpskim novinama" uperenih protiv radnje Svetoandrejske skupštine i liberala. Iako je kasnije negirao svoje učešće u pisanju pomenutih članaka, Jovan Ristić je označen kao jedan od glavnih autora i inicijatora u pisanju istih. Nema sumnje da je imao prvenstveno ličnih motiva da anonimno preko štampe napada svetoandrejce, tako da se sa popriličnom sigurnošću može zaključiti da je uz Matiju Bana i Filipa Hristića bio jedan od glavnih autora. U tome su imali, u najmanju ruku, podršku prestolonasljednika. U člancima su se optuživali svetoandrejci da žele da idejama Francuske revolucije, Robespjera, Mare i Dantona "unesreće" Srbiju. [...]

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)