Jovan Ristić – između dvije političke generacije (7): Uživao blagonaklonost kneza Mihaila

Knez Mihailo je dolaskom na vlast istakao načelo po kome zakon treba da predstavlja "najvišu volju" u zemlji. Nastojao je da vodi politiku pomirenja između različitih političkih grupacija. O tome svjedoči namjera da prva vlada bude sastavljena i od liberala i od konzervativaca. Pokušaj stvaranja takve vlade u kojoj bi se našli najistaknutiji predstavnici jedne i druge strane doživio je neuspjeh. Stevča Mihailović i Jevrem Grujić sa jedne, kao i Jovan Marinović i Ilija Garašanin, sa druge strane, nijesu pristali da se nađu u istoj vladi. Na kraju, tek 9. novembra 1860. godine, nađeno je kompromisno rješenje. Novi predsjednik vlade postao je Filip Hristić. Mlađi naraštaj je dosta polagao na dolazak kneza Mihaila na srpski presto. Od njega su očekivali "autonomiju, oslobođenje i nezavisnost" u spoljnoj politici. Proklamovanje unutrašnjih političkih reformi od strane kneza naišlo je na dobar odaziv kod liberala, tako da su na samom početku kneževe vladavine njihovi odnosi bili veoma dobri. Ipak, postojala je velika razlika u pitanju obima i karaktera reformi. Knez je smatrao da srpski narod još uvijek ne posjeduje političku zrelost za uživanje onih političkih sloboda koje su isticali liberali, te da je reforme neophodno sprovesti "odozgo".

Jovan Ristić je, dolaskom kneza Mihaila na srpski presto, učvrstio svoj položaj. Kao vođa personala Ministarstva unutrašnjih djela na podvorenju novom knezu, izjavio je da je Srbiji potrebno "jedinstvo vlasti i jedinstvo odgovornosti", što je naišlo na blagonaklon odaziv kod vladara. Ristić se, takođe, istakao kao jedan od pristalica kneževe politike reformi. U znak te podrške napisao je dva spisa ''Zakonitost'' i ''Reforme u Srbiji'' koje je objavio anonimno u ''Srpskim novinama''. Da je knez Mihailo cijenio Ristićeve kvalitete bilo je jasno još nakon povratka dinastije Obrenović. Za njega je Ristić bio jedan od dvanaest politički najobrazovanijih ljudi u Srbiji. Kao znak kneževog povjerenja, ubrzo je dobio zadatak da sa Đurom Daničićem izradi jedan projekat zakona o štampi. Projekat tog zakona se našao pred Ministarskim savjetom, koji nije bio pretjerano oduševljen njime, što je i kneza Mihaila navelo na misao o "škodljivosti slobode pečatnje u naroda neobrazovanih".

Jovan Ristić – između dvije političke generacije (6): Smijenjen kao pristalica „starog režima”

Drugi pokazatelj kneževe blagonaklonosti prema Ristiću je misija koja mu je povjerena u Sremskim Karlovcima i Pešti. Na istu je otišao kao pomoćnik Ilije Garašanina.Kako je trebalo da dođe do sazivanja Blagoveštanskog sabora, knez Mihailo namjeravao je da privoli prečanske Srbe na saradnju sa Mađarima. Garašanin i Ristić prvo su obavili razgovor sa Miklošem Vajem, predsjednikom mađarske dvorske kancelarije, a potom i sa najistaknutijim mađarskim prvacima – Đulom Andrašijem, Ferencom Deakom i Jožefom Etvešom. Ispitivana je mogućnost da se za Srbe koji žive na prostoru Habzburške monarhije obezbijedi autonomna teritorija, na šta Mađari nijesu pristajali, jer nijesu željeli državu u državi. Kao najveći protivnik sporazuma sa ugarskom vladom na saboru postavilo se srpsko sveštenstvo na čelu sa patrijarhom Josifom Rajačićem. Ono je bilo za vezivanje za Beč, a ne za Peštu. Jovan Ristić je kao "posmatrač" iz Srbije bio prisutan na Blagoveštanskom saboru aprila 1861. godine. Britanski konzul u Beogradu, Longvort, pravilno je primijetio da Ristić nije imao samo ulogu posmatrača. [...] Čitava akcija doživjela je neuspjeh. Stvari na saboru su za Ristića "dosta rđavo prošle". Nije uspio da pomiri zavađene Srbe prečane, a struja koju je podržavao doživjela je poraz. […]

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)