Specijalna policija uprave grada Beograda i progon komunista 1941-1942. (3): Hapšenja, mučenja i ubijanja komunista

Nehumano i u svemu protivzakonito postupanje policije, izazivalo je ogromno uznemirenje kod uhapšenih, kojima brutalnosti Specijalne policije nijesu bile nepoznanica. Okupacija Srbije, kao i ustanak protiv okupatora koji se rasplamsao u ljeto 1941. godine, do krajnjih granica zaoštrili su odnose između policije i komunista. U skladu sa nacističkom ideologijom, okupacioni represivni aparat zahtijevao je poseban nadzor i suzbijanje rada komunista, masona i Jevreja, a domaći policijski organi imali su izvršnu ulogu u toj aktivnosti. Od ljeta 1941. godine komunisti su postali državni neprijatelj br. 1 i bili izloženi sveopštem progonu. Broj policijskih organa koji su uključeni u suzbijanje komunizma značajno je uvećan, a ostvarivana je i koordinacija sa njemačkim bezbjednosnim strukturama i kolaboracionističkim oružanim formacijama. Komunisti su masovno hapšeni, izlagani torturi i likvidirani u okviru represivnih mjera okupatora. Metode policijskog rada nijesu se umnogome promijenile, osim što je fizička prinuda postala još brutalnija i što se, u uslovima okupacije, moralo računati i sa njemačkim faktorom.

Rezultati antikomunističkog rada kolaboracionističkih policijskih i bezbjednosnih službi u prvim godinama okupacije, posebno u Beogradu, bili su izvanredni. Jedan za drugim hapšeni su ili likvidirani vodeći komunisti: Vladeta Popović, Đuro Strugar, David Pajić Daka, Miloš Matijević Mrša, Vukica Mitrović. Uhapšen je i Aleksandar Ranković, ali su beogradski ilegalci uspjeli da ga spasu impresivnom akcijom. Jedan od mlađih funkcionera, Ratko Mitrović, uhapšen je i slomljen tokom boravka u zatvoru Specijalne policije, nakon što Gestapo nije uspio da izvuče praktično ništa iz njega. Mitrović je, krajem ljeta i početkom jeseni 1941. godine, policiji otkrio identitete i lokacije većeg broja beogradskih rukovodilaca, nakon čega je uslijedilo hapšenje svih članova MK KPJ za Beograd. Bećarević je Mitrovića suočavao sa uhapšenima i sa zadovoljstvom slušao kako ih nagovara da priznaju sve što znaju.

Specijalna policija Uprave grada Beograda i progon komunista 1941–1942 (2): Umjesto batinanja, pribjegavao psihološkom pritisku

Beogradska partijska organizacija potpuno je obezglavljena policijskim akcijama, a slična sudbina zadesila je i komuniste u brojnim drugim srpskim gradovima. Kada se tome doda činjenica da je većina partizanskih snaga krajem 1941. i početkom 1942. godine potisnuta sa teritorije okupirane Srbije, jasno je da je prva godina okupacije beogradske i srpske komuniste zavila u crno.

Nakon znatnih gubitaka koje su pretrpjeli, najvećim dijelom zahvaljujući radu Specijalne policije, jugoslovenski komunisti odlučili su da pokušaju da uzvrate. Upravo su se agenti Specijalne policije našli na udaru ilegalnih akcija, što je samo dodatno radikalizovalo odnose. U Beogradu je, još tokom avgusta 1941. godine, izvršen neuspješni atentat na Svetozara Vujkovića, upravnika Banjičkog logora i bivšeg prvog čovjeka 4. odsjeka policije UGB. On je zadobio teške povrede, ali se ubrzo u cjelini oporavio od posljedica ranjavanja. Krajem septembra dva mlada ilegalca izvršila su atentat na policijskog agenta Petra Simića. Primjera uspješnih atentata na pripadnike policije, žandarmerije ili pravosudnih organa u unutrašnjosti Srbije bilo je u većem broju tokom ljeta i jeseni 1941. godine. Razumije se da je ovakvo činjenje samo dodatno homogenizovalo i razdraživalo policijske organe u borbi protiv komunista.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

                                           (NASTAVIĆE SE)