Knez Mihailo i duh evropske Srbije (1): Otvaranje Više ženske škole u Beogradu

Monografija "Knez Mihailo Obrenović (1823-1868)", poznatog srpskog istoričara prof. dr Danka Leovaca, koju smo već koristili na ovom mjestu, bez sumnje, zauzima sami vrh srpske istoriografije. To je i razumljivo, pošto je riječ o najsveobuhvatnijem i najboljem naučnom djelu koje je do sada objavljeno o ovom vladaru, prema kome se i dan-danas gaji najljepše poštovanje i sjećanje. Koliko je ostao omiljen u Srbiji, ali i šire, govori i to, da najvažnija ulica i pješačka zona u Beogradu, otkako je početkom sedamdesetih godina 19. vijeka po njemu nazvana Knez Mihailova, nijednom nije mijenjala ime. On je bio i jedini vladar iz dinastije Obrenović, "čiji lik i djelo nijesu bili 'trn u oku' ni Karađorđevićima ni kasnije komunistima", naveo je Leovac.

Leovac je u svojoj knjizi, koju je 2023. godine objavilo "Huk izdavaštvo" iz Beograda (izdavačka kuća "Huk"), kneza Mihaila na dokumentovan način prikazao u svim fazama njegovog života i vladanja. Pored ostalog, Mihailo je kao vladar i čovjek veliku pažnju, posvećivao i unapređenju školstva i prosvjete i afirmaciji evropskog stila i života u Srbiji, što ćemo ovom prilikom i objasniti odgovarajućim dijelom teksta preuzetim iz navedene knjige. Napominjemo da smo najveći dio fotografija kojima smo ilustrovali feljton, isto tako preuzeli iz monografije "Knez Mihailo Obrenović (1823-1868)".

Prof. dr Danko Leovac (1986) je vanredni profesor na Odjeljenju za istoriju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Diplomirao je na Filozofskom fakultetu u Beogradu 2009, na kome je i doktorirao 2014, odbranivši doktorsku disertaciju "Srbija i Rusija za vrijeme druge vladavine kneza Mihaila (1860-1868)". Bila je to, ujedno, najbolja doktorska disertacija dotad odbranjena iz oblasti srpsko-ruskih odnosa, za koju je Leovac dobio nagradu "Radmila Milentijević".

                                                       ***

Zakonom o centralnoj upravi iz 1862. godine osnovano je i zasebno Ministarstvo prosvjete i crkvenih djela. Knez Mihailo je prosvjetnom pitanju posvećivao veliku pažnju, pa su tokom 1863. godine donijeti zakoni kojima je reformiran dotadašnji školski sistem. Najprije je 29. juna 1863. godine donijet Zakon o ustrojstvu više ženske škole u Beogradu. To je bila prva ženska škola gimnazijskog ranga otvorena u Srbiji uopšte. Otvaranjem ove škole počelo je srednjoškolsko obrazovanje djevojaka u Srbiji, a jedan od osnovnih ciljeva ove škole bio je da se djevojkama omogući više opšte obrazovanje i da se obezbijede školovane učiteljice za ženske osnovne škole. Škola je u početku bila smještena u privatnoj kući na Zelenom vencu, da bi se zalaganjem kneza Mihaila u oktobru 1865. preselila u novopodignutu zgradu na uglu tadašnje Abadžijske čaršije (danas ulice Kraljice Natalije i Kosovke djevojke), na državnom placu. U cilju obrazovanja djevojaka odobravane su i molbe za osnivanje pojedinih privatnih škola, poput ženske škole slikanja.

Ubrzo je donijet i novi Zakon o ustrojstvu osnovnih škola. Zakonom su propisane klase učitelja, njihove plate i određeno je "da svi učitelji imaju od svoje obštine besplatan kvartir i ogrijev ili srazmjernu naknadu za to." Osnovno školstvo i dalje nije bilo obavezno, ali je država propisivala i pokušavala da poveća broj djece u osnovnom obrazovanju, propisivanjem da se škole otvaraju svuda gdje ima najmanje 25 učenika. U školu su se uzimala djeca "iz imućni ili zadružni kuća i iz oni, koje dvoje ili više muške dece imaju."

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)