Usložnjavanje političkih prilika u Bosni i Hercegovini (1): Zaoštravanje odnosa seljaka sa revolucionarnom vlašću

U predgovoru svoje knjige "Politički odnosi u Bosni i Hercegovini 1945-1958", poznati srpski istoričar doc. dr Draženko Đurović, zapisaće, između ostalog: "Jedan od većih izazova savremene istoriografije predstavlja istraživanje i naučno sagledavanje političke istorije Bosne i Hercegovine nakon Drugog svjetskog rata. Da je tako, pokazuju očigledna uzmicanja od naučnih istraživanja i `šupljine` u istoriografijama zemalja nastalim poslije raspada Jugoslavije. O mnogim važnim temama, koje predstavljaju i značajan dio mozaične slike cjelokupne jugoslovenske države, do sada je pisano poprilično `uzgred` i ne postoji mnogo naučnih radova šireg obima i cjelovitog sadržaja zasnovanih na primarnim izvorima i postojećoj literaturi.[…]Namjera nam je bila da što vjerodostojnije rekonstruišemo i `osvijetlimo` brojne burne događaje i procese, koji karakterišu prvu deceniju i po, funkcionisanja sistema revolucionarne vlasti na ovom jugoslovenskom prostoru".

doc dr. Draženko Đurović

--arhiva

Knjigu "Politički odnosi u Bosni i Hercegovini 1945-1958", objavili su 2024. godine Arhiv Republike Srpske i Udruženje arhivskih radnika Republike Srpske iz Banje Luke i Institut istorijskih nauka Univerziteta u Istočnom Sarajevu. I ovog puta koristimo je uz odobrenje autora i navedenih izdavača, tako što ćemo, sa značajnim skraćenjima, prenijeti poglavlje "Usložnjavanje političkih prilika u Bosni i Hercegovini".

Draženko Đurović je rođen 26. oktobra 1986. godine u Sarajevu. Osnovnu školu je završio u Sokocu, a srednjoškolsko obrazovanje stekao je u Srpskom Sarajevu. Studirao je na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Istočnom Sarajevu, na Katedri za istoriju, gdje je diplomirao 2015. godine. Postdiplomske – master studije pohađao je na Odsjeku za istoriju Filozofskog fakulteta u Beogradu, gdje je 2016. odbranio master rad na temu: "Rogatički i sokolački srez 1945-1949". Januara 2017. godine upisao je doktorske studije istorije na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, kod mentora prof. dr Ljubodraga Dimića. Doktorsku disertaciju na temu "Politički odnosi u Bosni i Hercegovini 1945-1958". odbranio je maja 2022. godine. Aprila 2023. izabran je u zvanje docenta na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Istočnom Sarajevu. Član je Matice srpske od 2024. godine.

                                                       ***

Seljački sloj u Bosni i Hercegovini je teško prihvatio uvođenje revolucionarnih mjera u agraru. Ustaljeni način života i privređivanja, suprotan komunističkoj ideološkoj teoriji, sporo se mijenjao, što je neminovno vodilo u zaoštravanje odnosa sa revolucionarnom vlašću. Položaj seljaka dodatno je pogoršan novim agrarno-političkim kursom KPJ utvrđenim nakon spoljnopolitičkog pritiska Sovjetskog Saveza, u ljeto 1948. godine. Pod optužbom da je "kulačka" i da je u Jugoslaviji došlo do porasta "kapitalističkog elementa na selu", Partija je ubrzala kolektivizaciju agrara, naravno po sovjetskom modelu. Od početka 1949. forsiran je kolhozni tip zadružnog organizovanja i formiranje seljačkih radnih zadruga (SRZ), što je predstavljalo najviši nivo zemljoradničkog zadrugarstva i uporišta državnog sektora na selu. Na Drugom plenumu CK KPJ, krajem januara 1949. godine, usvojena je Rezolucija sa zaključkom da je potrebno "smjelije i bržim tempom" prići stvaranju SRZ. Sprovođenje takve politike imalo je za rezultat da je od početka februara do kraja marta iste godine osnovano više SRZ nego što ih je nastalo u periodu od 1945. do 1949. godine.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)