Europol: Balkanci kontrolišu šverc kokaina i do Afrike

Kriminalne mreže sa Zapadnog Balkana igraju značajnu ulogu u međunarodnom švercu kokaina ka Evropi, a njihovo djelovanje počiva na izuzetno složenoj logistici i partnerstvima s kriminalnim akterima širom svijeta, saopšteno je "Danu" iz sjedišta Europola u Hagu.

Iz te evropske policijske službe navode da kriminalne grupe djeluju u okviru globalnih mreža organizovanog kriminala, dok istovremeno ističu da, uprkos strogoj tajnosti operativnih podataka o lukama i rutama, Crna Gora ostaje pod stalnim nadzorom kroz intenzivnu razmjenu informacija u borbi protiv teškog i organizovanog kriminala. Upitani o konkretnim istragama koje se vode u saradnji sa crnogorskom policijom i tužilaštvom, iz Europola su bili rezervisani, držeći se stroge politike povjerljivosti.

– Europol blisko sarađuje sa partnerima na Zapadnom Balkanu, uključujući Crnu Goru, kako bi podržao istrage o teškom i organizovanom kriminalu. Ova saradnja odvija se putem utvrđenih kanala za razmjenu informacija i operativnu podršku – navodi se u dopisu koji potpisuje Kler Žorž, portparolka Europola.

Ipak, naglašeno je da institucija ne komentariše specifične istrage, niti tekuću operativnu saradnju sa pojedinačnim partnerima. Iako se u javnosti često spekuliše o konkretnim rutama šverca cigareta i narkotika, kao i o ulozi strateških tačaka poput Luke Bar, iz Europola naglašavaju da su ti detalji dio operativnih saznanja koja se ne dijele sa javnošću dok su istrage u toku.

– Iz operativnih i istražnih razloga, Europol ne komentariše specifične rute šverca, luke ili istrage koje su u toku – jasni su iz te organizacije.

Europol je ukazao na značaj zvaničnih procjena prijetnji od teškog i organizovanog kriminala (SOCTA), koje služe kao putokaz za razumijevanje načina na koji balkanski klanovi funkcionišu. Prema tim podacima, kriminalci sa naših prostora su se pozicionirali kao nezaobilazni faktori u prekookeanskom švercu, kontrolišući lance distribucije od Južne Amerike do evropskih prijestonica. Kada je riječ o formiranju zajedničkih istražnih timova (JIT), koji su se u praksi pokazali kao najefikasnije sredstvo za razbijanje klanova, iz Europola su nas uputili na Eurodžast, agenciju zaduženu za pravosudnu saradnju, koja koordinira rad tužilaca na međunarodnom nivou.

Dok Europol u zvaničnim odgovorima za "Dan" zadržava visok stepen operativne tajnosti, njihovi strateški izvještaji (SOCTA) i tekuće istrage crtaju jasnu sliku. Kriminalne grupe sa Zapadnog Balkana više nisu samo posrednici, već ključni gospodari logističkih ruta od Anda do evropskih luka. U najnovijem dopisu upućenom našoj redakciji, Europol je potvrdio da se saradnja sa crnogorskim partnerima odvija neprekidno, ali da detalji o lukama i rutama ostaju strogo čuvana tajna. Razlog je jasan – balkanske mreže danas počivaju na složenoj logistici, što u prevodu znači da su duboko infiltrirane u legalne tokove pomorskog saobraćaja.

Balkanski kartel nije jedinstvena, piramidalno ustrojena organizacija poput nekadašnjih kolumbijskih kartela, već fluidna mreža sastavljena od više manjih, ali izuzetno povezanih grupa – crnogorskih, srpskih, albanskih i hrvatskih. Za razliku od prethodnih decenija, ove grupe sada imaju svoje ljude direktno u proizvodnim zonama u Kolumbiji, Boliviji i Peruu. Oni kupuju kokain direktno od proizvođača, čime drastično povećavaju profit.

Glavna snaga balkanskih klanova je kontrola nad posadama prekookeanskih brodova. Regrutacija pomoraca omogućava im da "unutrašnjim linijama" kontrolišu unos droge u luke poput Roterdama i Antverpena, ali i strateških tačaka na Jadranu.

Iako Europol odbija da komentariše specifične luke, njihove ranije procjene ukazuju na to da su luke na Jadranu – Bar, Drač i Ploče – i dalje atraktivne, ali da se glavni dio posla i dalje obavlja preko velikih sjevernoevropskih terminala.

Presretanje zaštićenih komunikacija (SKY ECC i EncroChat) otkrilo je zapanjujući nivo profesionalizma. Upotreba sofisticiranih simbola i vojnih termina za transport, uz korupciju na visokom nivou, koja podrazumijeva infiltraciju u lučke uprave, carinske organe i policijske strukture širom Evrope i Balkana, pokazuje razmjere ove organizacije.

Poseban segment predstavlja pranje novca kroz nekretnine. Ogroman profit se redovno vraća na Balkan, gdje se kroz građevinske bumove u turističkim centrima, poput Budve i Marbelje, legalizuje prljavi novac.

Iako Europol upućuje na Eurodžast kada su u pitanju pravosudni procesi, jasno je da je model zajedničkih istražnih timova jedan od najefikasnijih u borbi protiv ovih mreža. Razbijanje klanova više nije lokalni policijski posao. To su operacije koje istovremeno obuhvataju po deset i više država.

– Ove mreže djeluju u više jurisdikcija i oslanjaju se na partnerstva sa drugim kriminalnim akterima – kazali su iz Europola za "Dan".

Odgovori iz Haga podsjećaju na to da je borba protiv narko-kartela maraton. Dok god balkanske grupe drže logistički ključ za ulazak robe u Evropu, one će ostati primarna meta međunarodnih službi. Za Crnu Goru to znači samo jedno – nivo nadzora i međunarodne razmjene informacija nikada nije bio veći, ali ni izazov sa kojim se suočava domaće pravosuđe.

Ono što je 2014. godine počelo kao lokalni sukob u Kotoru zbog nestanka 200 kilograma kokaina u Valensiji, u protekloj deceniji preraslo je u jedan od najbrutalnijih kriminalnih ratova u Evropi, koji je trajno izmjenio mapu svjetskog šverca droge.

"Kavački" i "škaljarski" klan danas nisu samo crnogorski problem, već su postali sinonim za visokoprofesionalne logističke organizacije koje upravljaju milijardama eura vrijednim pošiljkama na relaciji između Južne Amerike i Evrope.

Do te 2014. godine, nekadašnji jedinstveni klan iz Kotora funkcionisao je kao kompaktna cjelina sa jakim vezama u pomorskim strukturama, ali je podjela na dva suprotstavljena pola moći stvorila novu dinamiku koja je sezala daleko van granica Balkana. Dok su "škaljarci" tradicionalno gradili mrežu kroz regionalna savezništva, "kavčani" su uspostavili izuzetno snažnu bazu kroz infiltraciju u institucije sistema i partnerstva sa kriminalnim grupama u regionu.

Čiji su "naši" klanovi?

Značaj ovih klanova u svjetskim razmjerama danas se ne ogleda samo u količini droge koju transportuju, već prije svega u modelu kriminalnog poslovanja koji su razvili. Umjesto kupovine robe od posrednika, ove grupe su uspostavile stalne baze u zemljama Latinske Amerike, gdje njihovi "oficiri za vezu" na licu mjesta nadgledaju proizvodnju i pakovanje kokaina u laboratorijama u Kolumbiji, Boliviji i Peruu.

Takva direktna veza sa proizvođačima omogućila im je kontrolu kvaliteta i znatno veći profit. Glavna poluga njihove moći je eksploatacija pomorske tradicije regiona, jer su hiljade pomoraca sa Balkana na prekookeanskim brodovima postali njihova logistička mreža.

Od privatnih jedrilica do sofisticiranih metoda sakrivanja droge u legalnim teretima poput banana ili egzotičnog voća, kotorski klanovi su nivo rizika sveli na minimum, dok su profit podigli do nivoa koji premašuje budžete manjih država.

Više od šezdeset ubistava širom Evrope – od Atine i Beča do Kijeva i turskih ljetovališta – potvrđuje da ovi klanovi ne poznaju granice i da raspolažu sopstvenim obavještajnim podacima koji su često superiorniji od onih koje posjeduju državne službe.

Njihova moć je toliko porasla da su postali jedna od primarnih meta međunarodnih istraga, jer direktno ugrožavaju bezbjednost najvećih evropskih luka poput Antverpena i Roterdama.

Ogroman kapital koji ove mreže ostvaruju ulaže se kroz složene šeme pranja novca u luksuzne nekretnine i hotele, čime su kriminalni klanovi postali i skriveni ekonomski faktor u brojnim turističkim destinacijama – od Crnogorskog primorja do Ujedinjenih Arapskih Emirata.