Europolu hvala za borbu protiv kriminala

Velika međunarodna akcija "Spektakular", koja je prije nekoliko dana realizovana i u Crnoj Gori, kada je sedam osoba uhapšeno zbog sumnje da su učestvovale u švercu četiri i po tone droge, među kojima i navodni vođa balkanskog kartela, još jednom je potvrdila značaj transnacionalne policijske saradnje.

S druge strane, ponovo je isplivala i stara boljka čelnika crnogorskog bezbjednosnog sektora da se pohvale kako su lideri u borbi protiv organizovanog kriminala i da tek na kraju spomenu i zahvale onima bez čije snažne i presudne podrške ne bi imali čime da se podiče. Europol se u srijedu oglasio prije direktora Uprave policije Crne Gore Lazara Šćepanovića, naglasivši da su omogućili stalnu koordinaciju i razmjenu informacija i pružili kontinuiranu analitičku podršku tokom istrage.

– Europol je takođe obezbijedio finansijsku podršku, koja je iskorišćena za specijalnu opremu i druge operativne potrebe – naveli su iz Kriminalističke obavještajne agencije Evropske unije.

Sjedište Europola

-MIKE CORDER/GULIVER/AP

A dok se čelnici bezbjednosnog sektora hvale rezultatima u borbi protiv organizovanog kriminala, stiče se utisak da zapravo pokušavaju da u drugi plan stave ključnu ulogu Europola i u ovoj poslednjoj akciji i u svim dosadašnjim većim akcijama. To isto može se reći i za Specijalno državno tužilaštvo (SDT), kojem se pripisuju zasluge za rezultate bazirane isključivo na materijalu sa dekriptovanih aplikacija koje im je dostavio Europol, a na kojima uglavnom temelje optužnice.

– Smatram da prisvajanje zasluga za akcije u kojima Europol ima ključnu operativnu i analitičku ulogu predstavlja problematičnu praksu, koja prevazilazi puku političku retoriku. Dodatno, indikativno je da u pojedinim slučajevima upravo Europol prvi plasira informaciju o realizovanim međunarodnim operacijama, kao što je prije par dana manifestvovano u slučaju akcije "Spektakular", a čime se implicitno potvrđuje njegova centralna uloga u njihovom planiranju i koordinaciji, dok domaće institucije naknadno preuzimaju komunikaciju prema javnosti – ocijenio je u izjavi za "Dan" doktor nauka bezbjednosti Ivan Pekić.

Ivan Pekić

Ističe da takva praksa može ukazivati na deficit institucionalne transparentnosti i sklonost ka simboličkom jačanju sopstvenog legitimiteta na račun realnih doprinosa međunarodnih partnera.

– Dugoročno posmatrano, takva praksa ne doprinosi izgradnji kredibiliteta bezbjednosnog sektora, već može narušiti povjerenje, kako unutar međunarodnih mreža saradnje, tako i u odnosu prema domaćoj javnosti, koja ostaje uskraćena za cjelovitu sliku o načinu funkcionisanja savremene borbe protiv transnacionalnog organizovanog kriminala – naglašava Pekić.

Pritisak kao katalizator reformi

Pekić ističe da operativna realizacija i identifikacija osumnjičenih u lokalnom kontekstu, prikupljanje dodatnih dokaza, sprovođenje lišenja slobode i vođenje krivičnih postupaka ostaju u isključivoj nadležnosti nacionalnih institucija.

– Bez tog segmenta, međunarodno generisani podaci ne bi imali ni pravnu ni praktičnu vrijednost. Važno je uočiti i dimenziju političkog pritiska, naročito u kontekstu evropskih integracija. Takav pritisak može djelovati kao katalizator reformi i aktiviranja domaćih institucija, ali istovremeno otvara pitanje njihove autonomije i unutrašnje motivacije. Umjesto o "serviranju na tacni", prikladnije je govoriti o asimetričnoj ili recipročnoj saradnji – smatra Pekić.

Ovo pitanje, pojašnjava on, otvara širi problem odnosa između nacionalnog suvereniteta i transnacionalnog upravljanja bezbjednošću, koji se u savremenoj teoriji često objašnjava kroz koncept "mrežnog upravljanja bezbjednošću" (networked security governance).

– U tom okviru, Europol ne djeluje kao klasična nadnacionalna policija, već kao centar u kojem se ukrštaju obavještajni tokovi, analitički kapaciteti i operativna koordinacija različitih država. Upravo zbog takve strukture, javna prezentacija rezultata često poprima formu koju možemo označiti kao "diskurzivna nacionalizacija uspjeha". Ona nije nužno proizvod svjesne marginalizacije međunarodnih aktera, već prije refleks institucionalne logike države kao osnovnog subjekta bezbjednosti. U političko-komunikacionom smislu, domaće institucije imaju potrebu da demonstriraju efikasnost i kontrolu nad bezbjednosnim procesima, jer se legitimitet vlasti i povjerenje građana u velikoj mjeri zasnivaju na percepciji sposobnosti države da odgovori na prijetnje. Sjetimo se da je Europol u jednom vremenskom periodu bivše vlasti prekidao komunikaciju sa obavještajno-bezbjednosnim službama, vjerujući da postoji kompromitacija određenih obavještajnih podataka od strane pojedinaca (državnih službenika) za koje je postojao osnov sumnje da obavještajne podatke dostavljaju mafiji – objašnjava naš sagovornik.

Prikrivanje ne mora biti svjesno

Naš sagovornik naglašava da su kompleksne operacije protiv transnacionalnog organizovanog kriminala danas gotovo nezamislive bez intenzivne međunarodne saradnje.

– Europol u tom kontekstu obavlja funkcije koje prevazilaze puku podršku: on oblikuje operativni okvir, usmjerava tokove informacija i omogućava sinhronizaciju aktivnosti u više jurisdikcija. Zbog toga se može zaključiti da postoji određeni raskorak između operativne realnosti i javne reprezentacije, ali taj raskorak proizlazi iz same strukture sistema, a ne nužno iz svjesne namjere prikrivanja – ističe Pekić.

Nerijetki su komentari da Europol sve "servira na tacni", odnosno da borbe protiv organizovanog kriminala ne bi ni bilo u većem obimu da nije snažne podrške i pritisaka s međunarodnih adresa.

– Smatram da teza o "serviranju na tacni" zahtijeva preciznije teorijsko i empirijsko razgraničenje. Ona polazi od pretpostavke asimetrije u kapacitetima između međunarodnih i nacionalnih aktera, što jeste djelimično tačno, ali vodi pojednostavljenom zaključivanju. Savremeni model borbe protiv transnacionalnog organizovanog kriminala zasniva se na principu funkcionalne međuzavisnosti. Europol, ali i institucije poput Eurodžasta, generišu visoko sofisticirane analitičke proizvode, omogućavaju pristup transnacionalnim bazama podataka i posreduju u razmjeni operativno relevantnih informacija. U tom smislu, oni često iniciraju ili značajno usmjeravaju istrage, kao što je bio i slučaj u okviru akcije "Spektakular". Ipak, takva inicijacija nije isto što i serviranje gotovih slučajeva – ističe Pekić.

Nije bitno porijeklo dokaza, već njihova valorizacija

Kada je riječ o materijalima sa dekriptovanih komunikacija koje SDT-u dostavlja Europol, Pekić ističe da ključno pitanje nije porijeklo dokaza, već sposobnost njihove pravne i operativne valorizacije.

– Ukoliko nacionalne institucije uspijevaju da takve materijale integrišu u zakonite postupke i obezbijede sudske epiloge, može se govoriti o funkcionalnoj efikasnosti sistema. Istovremeno, eventualno zanemarivanje međunarodnog doprinosa u javnom diskursu može ukazivati na određene slabosti u institucionalnoj kulturi, ali suštinski izazov ostaje isti: razvoj sopstvenih kapaciteta i jačanje pozicije države kao ravnopravnog aktera u međunarodnim bezbjednosnim mrežama – kazao je Pekić.

Prema njegovim riječima, upotreba materijala pribavljenih dekriptovanjem komunikacija sa platformi, poput Sky ECC i ANOM, predstavlja paradigmatski primjer transformacije bezbjednosnog okruženja u digitalnoj eri.

– Ove operacije su rezultat izuzetno složenih međunarodnih napora, koji uključuju napredne tehničke, obavještajne i pravne kapacitete daleko iznad mogućnosti većine pojedinačnih država. Činjenica da Specijalno državno tužilaštvo u znatnoj mjeri zasniva optužnice na takvim materijalima može se tumačiti sa dva aspekta. Kao prvo, ukazuje na realna ograničenja domaćeg sistema prije svega u pogledu tehnoloških i analitičkih kapaciteta, ali i u segmentu dugoročne operativne infiltracije kriminalnih mreža. To jeste indikator određene zavisnosti. S druge strane, ova situacija reflektuje širu globalnu preraspodjelu bezbjednosnih resursa, gdje se ključni izvori informacija sve više nalaze u transnacionalnim mrežama. U tom smislu, oslanjanje na takve izvore nije izuzetak, već pravilo savremenog djelovanja – naglasio je Pekić.

Akcija "SPEKTAKULAR": Filipović organizovao šverc skoro pet tona droge

On ukazuje da se savremena borba protiv transnacionalnog organizovanog kriminala odvija u prostoru između nacionalne suverenosti i transnacionalne međuzavisnosti. U tom okviru, kako zaključuje, uspjeh ne zavisi od toga ko formalno preuzima zasluge, već od sposobnosti sistema da efikasno integriše različite nivoe djelovanja u jedinstven i održiv bezbjednosni odgovor.

Preuzmite našu aplikaciju