Od hibridnog djelovanja do sajber prijetnji i ekstremizma

Priroda prijetnji nacionalnoj bezbjednosti danas je znatno drugačija nego ranije. One sve manje imaju isključivo klasičan bezbjednosni karakter, a sve više se međusobno prepliću. Organizovani kriminal, strani maligni uticaj, obavještajno djelovanje, hibridne i sajber prijetnje, radikalizacija i nasilni ekstremizam mogu istovremeno djelovati na više segmenata društva i državnog sistema, saopštili su iz Agencije za nacionalnu bezbjednost (ANB) odgovarajući na pitanja "Dana".

Ističu da su posebno usmjereni na rano prepoznavanje aktivnosti koje mogu ugroziti ustavni poredak, suverenitet i bezbjednost države, njene institucije i strateške interese.

– U tom smislu, Agencija kontinuirano prati bezbjednosne pojave u zemlji, regionu i širem međunarodnom okruženju i o relevantnim saznanjima obavještava nadležne državne organe. Članstvo Crne Gore u NATO-u, intenzivna saradnja sa partnerskim službama i unaprijeđena koordinacija institucija bezbjednosnog sektora predstavljaju važan element ukupne otpornosti države, poručuju iz ANB-a.

• Šta su najveće prijetnje po nacionalnu bezbjednost naše države i koje aktivnosti ANB preduzima po pitanju njihovog neutralisanja i prevencije?

– Ne bismo izdvojili samo jednu prijetnju. Bezbjednosni izazovi sa kojima se Crna Gora suočava međusobno su povezani i moraju se posmatrati u širem regionalnom i međunarodnom kontekstu. U ovom trenutku posebnu pažnju zahtijevaju djelovanje organizovanih kriminalnih struktura, kada ono ima implikacije po nacionalnu bezbjednost, obavještajne aktivnosti stranih aktera, hibridno djelovanje i strano uplitanje i manipulisanje informacijama (FIMI), sajber prijetnje, terorizam, radikalizacija i nasilni ekstremizam, kao i pokušaji ugrožavanja ekonomskih i drugih strateških interesa države. To odgovara i procjenama državnih organa prema kojima hibridne i sajber prijetnje, organizovani kriminal, korupcija i strani maligni uticaji predstavljaju važne izazove nacionalnoj bezbjednosti. U skladu sa zakonom, Agencija prikuplja, evidentira, analizira, procjenjuje, koristi, razmjenjuje, čuva i štiti podatke od značaja za sprečavanje tih prijetnji. To podrazumijeva kontinuirani obavještajni i kontraobavještajni rad, analitičko praćenje bezbjednosnih pojava, pravovremeno upozoravanje nadležnih institucija i razmjenu podataka sa domaćim organima i partnerskim službama. Suština našeg rada jeste upravo prevencija – da se prijetnja prepozna dovoljno rano da država može reagovati prije nego što proizvede posljedice.

• Kolika je opasnost od terorizma? Da li je ANB prilikom nedavnog hapšenja maloljetnika u Nikšiću zbog vrbovanja i obučavanja za teroristička djela otkrila i širu logističku mrežu?

– Crna Gora nije izolovana od globalne prijetnje terorizma, radikalizacije i nasilnog ekstremizma. I kada nema neposrednih pokazatelja o planiranju konkretnog terorističkog napada, takva prijetnja zahtijeva kontinuirano praćenje, posebno imajući u vidu promjene u načinu radikalizacije, vrbovanja i djelovanja pojedinaca. Terorističke organizacije sve intenzivnije koriste prednosti savremenih komunikacionih tehnologija za širenje svojih poruka i propagande, pri čemu posebno ciljaju ranjive kategorije, uključujući mlade, djecu i maloljetnike, sa namjerom pridobijanja podrške, publiciteta, priznanja i legitimiteta za svoje ciljeve. Društvene mreže, komunikacione aplikacije i platforme za igre, uključujući javne i zatvorene grupe, kanale i druge oblike onlajn komunikacije, mogu biti korišćeni za širenje sadržaja kojima se promovišu teroristički narativi, veličaju ili opravdavaju nasilje i ubistva, ali i za distribuciju instrukcija za izradu eksplozivnih naprava i izvođenje terorističkih napada. Posebnu zabrinutost izaziva trend koji se bilježi u Evropi – sve izraženije uključivanje maloljetnika u aktivnosti povezane sa terorizmom i nasilnim ekstremizmom. Crna Gora je dio evropskog bezbjednosnog prostora i samim tim izložena rizicima ovog oblika radikalizacije. Zbog toga se posebna pažnja mora posvetiti ranoj identifikaciji procesa onlajn radikalizacije i pokušaja vrbovanja mladih, kao i njihovog eventualnog povezivanja sa ekstremističkim pojedincima, grupama ili strukturama.

Nedavni slučaj pokazuje koliko je važno pravovremeno prepoznavanje ovakvih pojava i potvrđuje da se prijetnja danas ne može posmatrati isključivo kroz tradicionalne modele organizovanih terorističkih grupa. Posebno kada su u pitanju mladi, proces radikalizacije može se odvijati dominantno u digitalnom prostoru, kroz izloženost propagandnim sadržajima, komunikaciju i postepeno prihvatanje ekstremističkih ideja. Kada je riječ o konkretnom predmetu i pitanju eventualnog postojanja šire logističke mreže, zbog zaštite postupka i operativnih podataka, ne možemo govoriti o pojedinačnim saznanjima, vezama, niti potvrđivati ili negirati postojanje drugih lica ili struktura koje mogu biti predmet provjera.

• U kratkom roku u Podgorici su otkrivene dvije veće grupe stranaca kod kojih je pronađena veća količina sofisticirane digitalne opreme. Tim povodom pojavile su se različite spekulacije. Da li je ANB utvrdila postoji li sa neke od stranih adresa organizovana kampanja koja može ugroziti građane i nacionalnu bezbjednost?

– Razumijemo interesovanje javnosti za ove događaje, posebno imajući u vidu broj stranih državljana i količinu pronađene računarske i druge digitalne opreme. Međutim, važno je napraviti jasnu razliku između činjenica koje su nadležni organi utvrdili i zvanično saopštili i različitih pretpostavki i spekulacija koje su se pojavile u javnosti.

U jednom od slučajeva, u okviru aktivnosti nadležnih organa, zatečeno je više od 50 stranih državljana, pretežno državljana Ukrajine, uz državljane Moldavije i Slovačke, kao i više stotina digitalnih uređaja i druga sofisticirana oprema. Povodom tog događaja formiran je poseban operativni tim Uprave policije, a Agencija za nacionalnu bezbjednost pruža podršku u okviru svojih zakonskih nadležnosti. U drugom slučaju, policijski službenici su u iznajmljenom stanu u Podgorici zatekli 11 državljana Republike Turske, kao i računarsku opremu i druge digitalne uređaje. Tri turska državljanina lišena su slobode zbog sumnje da su počinila krivično djelo nedozvoljeno bavljenje privrednom, bankarskom, berzanskom i djelatnošću osiguranja. Prema javno saopštenim podacima Uprave policije, u odnosu na zatečena lica sprovode se međunarodne i druge provjere, dok se u koordinaciji sa nadležnim tužilaštvom nastavlja utvrđivanje svih činjenica i okolnosti ovog događaja. Sama činjenica da je u dva odvojena slučaja pronađena veća količina računarske i digitalne opreme ne predstavlja dovoljan osnov da se ti događaji unaprijed međusobno povezuju, niti da se bez odgovarajućih činjenica zaključuje da iza njih stoji organizovana kampanja iz inostranstva.

Agencija, u okviru svojih zakonskih nadležnosti, prati i provjerava sve raspoložive informacije i indikatore koji bi mogli ukazivati na obavještajno djelovanje, hibridne aktivnosti, sajber prijetnje, strani maligni uticaj ili druge aktivnosti od značaja za nacionalnu bezbjednost Crne Gore. Kada za to postoje bezbjednosno relevantni indikatori, predmet pažnje nijesu samo neposredne aktivnosti zatečenih lica, već i njihova priroda, moguće veze, način djelovanja i eventualna povezanost sa strukturama ili akterima izvan Crne Gore.

U ovom trenutku ne bi bilo profesionalno, niti odgovorno potvrđivati bilo koju od teza koje su se pojavile u javnosti, uključujući postojanje organizovane kampanje sa neke strane adrese, dok se ne utvrde relevantne činjenice. Jednako tako, činjenica da određena aktivnost u početnoj fazi može biti predmet policijske ili tužilačke obrade po osnovu konkretnog krivičnog djela ne isključuje obavezu bezbjednosnog sektora da, ukoliko postoje odgovarajući indikatori, sagleda i eventualne implikacije po nacionalnu bezbjednost. Ukoliko se utvrdi postojanje aktivnosti koje mogu predstavljati prijetnju nacionalnoj bezbjednosti, Agencija će, u skladu sa zakonom, preduzeti mjere iz svoje nadležnosti i o relevantnim saznanjima pravovremeno obavijestiti nadležne državne organe.

• S kojim problemima se suočavate u radu i da li ste zadovoljni saradnjom sa drugim državnim institucijama na koje ste upućeni po prirodi posla?

– Savremene bezbjednosne prijetnje postaju tehnološki sofisticiranije, transnacionalne i međusobno povezane. Zbog toga su među ključnim izazovima dalje jačanje kadrovskih, tehničkih i analitičkih kapaciteta, sposobnost pravovremenog prepoznavanja novih oblika hibridnog i sajber djelovanja i kontinuirano prilagođavanje organizacije Agencije promijenjenom bezbjednosnom okruženju. Nijedna bezbjednosna institucija danas ne može efikasno djelovati izolovano. Zato je saradnja sa Upravom policije, državnim tužilaštvom, Ministarstvom unutrašnjih poslova, Ministarstvom odbrane, Ministarstvom vanjskih poslova i drugim nadležnim institucijama od suštinskog značaja. U prethodnom periodu napravljen je značajan napredak u međuinstitucionalnoj koordinaciji. To potvrđuju i konkretni zajednički rezultati, kao i ocjene Biroa za operativnu koordinaciju o intenziviranju obavještajnih, preventivnih i policijsko-tužilačkih aktivnosti. Istovremeno, uvijek postoji prostor za unapređenje – prije svega u brzini i kvalitetu razmjene informacija, interoperabilnosti informacionih sistema, preciznom definisanju institucionalnih procedura i razvoju zajedničkih kapaciteta za odgovor na nove prijetnje. Posebno važnom smatramo međunarodnu saradnju. Crna Gora je članica NATO-a, a saradnja sa partnerskim službama predstavlja jedan od važnih instrumenata za rano prepoznavanje transnacionalnih prijetnji. Naš cilj je da ANB bude pouzdan partner domaćim institucijama i partnerskim službama, ali prije svega profesionalna institucija sposobna da samostalno i pravovremeno zaštiti nacionalne interese Crne Gore.

S kakvim problemima se suočavate u radu i da li ste zadovoljni saradnjom sa drugim državnim institucijama na koje ste upućeni po prirodi posla?

-Savremene bezbjednosne prijetnje postaju tehnološki sofisticiranije, transnacionalne i međusobno povezane. Zbog toga su među ključnim izazovima dalje jačanje kadrovskih, tehničkih i analitičkih kapaciteta, sposobnost pravovremenog prepoznavanja novih oblika hibridnog i sajber djelovanja i kontinuirano prilagođavanje organizacije Agencije promijenjenom bezbjednosnom okruženju. Nijedna bezbjednosna institucija danas ne može efikasno djelovati izolovano. Zato je saradnja sa Upravom policije, državnim tužilaštvom, Ministarstvom unutrašnjih poslova, Ministarstvom odbrane, Ministarstvom vanjskih poslova i drugim nadležnim institucijama od suštinskog značaja.U prethodnom periodu napravljen je značajan napredak u međuinstitucionalnoj koordinaciji. To potvrđuju i konkretni zajednički rezultati, kao i ocjene Biroa za operativnu koordinaciju o intenziviranju obavještajnih, preventivnih i policijsko-tužilačkih aktivnosti.Istovremeno, uvijek postoji prostor za unapređenje – prije svega u brzini i kvalitetu razmjene informacija, interoperabilnosti informacionih sistema, preciznom definisanju institucionalnih procedura i razvoju zajedničkih kapaciteta za odgovor na nove prijetnje.Posebno važnom smatramo međunarodnu saradnju. Crna Gora je članica NATO-a, a saradnja sa partnerskim službama predstavlja jedan od važnih instrumenata za rano prepoznavanje transnacionalnih prijetnji. Naš cilj je da ANB bude pouzdan partner domaćim institucijama i partnerskim službama, ali prije svega profesionalna institucija sposobna da samostalno i pravovremeno zaštiti nacionalne interese Crne Gore.