Nizozemska blokira zatvaranje pregovaračkog poglavlja 2?

Kako "Dan" nezvanično saznaje iz dobro obaviještenih diplomatskih izvora iz Brisela, Nizozemska trenutno smatra da nijesu ispunjeni svi neophodni uslovi za privremeno zatvaranje ovog segmenta pregovora (zvanična odluka Vlade u Hagu o potpunom prestanku korišćenja naziva Holandija i prelasku na ime Nizozemska stupila je na snagu 1. januara 2020. godine).

Iako je zvanična Podgorica, vođena optimističnim najavama iz Vlade, čvrsto računala na brzi i gotovo rutinski prolaz u ovom poglavlju, rigorozan stav Haga unio je novu dozu neizvjesnosti u kompletan pregovarački proces koji u ovom trenutku vodi crnogorska administracija.

Suština pregovaračkog poglavlja 2 zasniva se na obezbjeđivanju jedne od četiri osnovne ekonomske slobode na kojima počiva zajedničko evropsko tržište. Ova pravna tekovina garantuje da građani bilo koje države članice imaju pravo da se zapošljavaju, rade i borave na teritoriji čitave Unije pod potpuno istim uslovima kao i domaći državljani, uz apsolutnu zabranu bilo kakvog oblika diskriminacije po osnovu nacionalnosti u pogledu plata, uslova rada ili zaštite na radu. Da bi Crna Gora mogla privremeno zatvoriti ovo poglavlje, njen sistem mora biti sposoban da u potpunosti primijeni složene evropske uredbe koje regulišu pravo na spajanje porodice, jednaka poreska i socijalna prava radnika, kao i ukidanje svih nacionalnih administrativnih barijera, kvota za strance ili radnih dozvola za građane koji dolaze iz bilo kojeg dijela EU.

Glavni razlog za ovakvu oštru reakciju Nizozemske jeste suštinski različito gledanje na tržište rada Evropske unije i dinamiku njegovog potpunog otvaranja za crnogorske državljane nakon zvaničnog pristupanja. Prema pouzdanim međunarodnim informacijama do kojih je došao naš list, Crna Gora je u svom završnom pregovaračkom dokumentu o zatvaranju ovog poglavlja, koji je upućen Evropskoj komisiji, predložila veoma ambiciozan model zaštite i pristupa. Podgorica traži da se crnogorskim državljanima na prostoru Evropske unije, i obrnuto državljanima članica EU unutar Crne Gore, obezbijedi potpuno nesmetan pristup zapošljavanju već nakon dvije godine od dana zvaničnog ulaska naše zemlje u zajednicu evropskih naroda. S druge strane, ekonomski stručnjaci i diplomate iz Nizozemske izričiti su u stavu da taj tranzicioni period ne može biti kraći od pet do sedam godina, što je maksimalna granica predviđena evropskim pravilima.

Za ovo pregovaračko poglavlje u crnogorskom sistemu primarno je zaduženo Ministarstvo rada i socijalnog staranja, čiji predstavnici vode pregovaračku radnu grupu i pokrivaju mjesto šefa ovog operativnog tijela. Ovaj resor, u tijesnoj saradnji sa Zavodom za zapošljavanje, Fondom PIO, Fondom za zdravstveno osiguranje i Kancelarijom za evropske poslove, mjesecima unazad intenzivno radi na ispunjavanju ključnih segmenata EU pravne tekovine. Specifičnost ovog poglavlja ogleda se u obavezi uspostavljanja funkcionalne mreže EURES (Evropski portal za radnu mobilnost), koja predstavlja zajednički informacioni sistem svih javnih službi za zapošljavanje u EU i omogućava direktno spajanje poslodavaca i tražilaca posla na evropskom nivou. Takođe, ključni tehnički zahtjev jeste potpuno uključivanje Crne Gore u EESSI sistem (Elektronska razmjena informacija o socijalnom osiguranju), čime se fondovima omogućava da brzo i sigurno razmjenjuju podatke sa kolegama iz EU kako radnici koji migriraju ne bi izgubili svoje godine staža, pravo na penziju, zdravstvenu zaštitu ili naknade za nezaposlenost. Dodatno, ministarstvo je u obavezi da pripremi uvođenje Evropske kartice zdravstvenog osiguranja (EHIC) za crnogorske osiguranike tokom privremenog boravka u Uniji.

Međutim, tehnička spremnost koju resorno ministarstvo ističe kao svoj veliki uspjeh sada pada u sjenku zbog holandskog insistiranja na maksimalnom tranzicionom periodu. Njihova pozicija je zapravo direktna refleksija tradicionalno oprezne, a nerijetko i vrlo defanzivne migracione i ekonomske politike koju Hag sprovodi unutar EU. Nizozemska već godinama strahuje da bi naglo otvaranje granica za radnu snagu iz novih, ekonomski slabijih država članica moglo izazvati preveliki pritisak na njihove izdašne socijalne fondove, ali i destabilizovati pojedine ranjive sektore na domaćem tržištu rada, poput građevinarstva, ugostiteljstva i poljoprivrede, gdje najčešće dolazi do priliva radnika sa Balkana.

Trenutna blokada iz Haga jasno dovodi u pitanje vladine najave i pokazuje da tehničko ispunjavanje normi nije dovoljno ukoliko se ne postigne puni i apsolutni politički konsenzus svih 27 država članica. Diplomatski izvori iz Brisela navode da će u narednim danima upravo ovo pitanje trajanja zaštitnih mjera biti predmet teških i napornih bilateralnih pregovora, političke trgovine i kompromisa. Naša administracija će morati da uloži dodatne napore kako bi uvjerila Hag da tržište sa svega 600 hiljada stanovnika nema tu demografsku niti ekonomsku snagu da napravi bilo kakav poremećaj u razvijenim državama eurozone, te da su strogi rokovi potpuno neopravdani u slučaju Crne Gore. Ako ovaj kompromis izostane, poglavlje 2 bi lako moglo postati kamen spoticanja koji će ugroziti ambiciozan plan Vlade da do kraja tekuće godine tehnički zatvori sva preostala poglavlja u pregovorima.