Mozak sanja i kad ste budni - naučnici otkrili iznenađujući fenomen

Naučnici su pratili moždane talase dok su ispitanici bili budni i otkrili da su neki od njih prijavljivali živopisna i neobična iskustva nalik snovima tokom mirnog odmora sa zatvorenim očima, neposredno prije nego što zaspe.

Mozak može da "sanja" i u budnom stanju

Tim iz Pariskog instituta za mozak pratio je moždanu aktivnost 92 osobe dok su tonule u san tokom dnevnih perioda odmora, a zatim ih budio i pitao šta im prolazi kroz glavu.

Analizirajući ova mentalna iskustva zajedno sa podacima o moždanim talasima, istraživači su otkrili četiri različita tipa mentalnih stanja koja su slobodno lebdela između budnosti i sna.

Najiznenađujuće je to što su se iskustva slična snovima javljala tokom perioda budnosti mjerenih EEG-om, pri čemu su potpisi moždanih talasa potvrđivali da osoba još nije zaspala, prenosi N1 Zagreb.

Objavljena u Cell Reports, studija dovodi u pitanje dugogodišnju pretpostavku da sanjanje pripada isključivo snu, a racionalno razmišljanje budnom životu. Istraživači su otkrili da ono što osoba misli u bilo kom trenutku manje zavisi od toga da li je budna ili spava, a više od suptilnih, brzih promjena u moždanoj aktivnosti koje standardno detektovanje faze spavanja može da propusti, prema podacima iz Study Finds.

Da bi proučili šta se dešava u ljudskim glavama tokom mutne zone između budnosti i sna, istraživači su koristili postavku inspirisanu Tomasom Edisonom.

Tokom prvog 20-minutnog perioda odmora, svaki učesnik se zavalio u stolicu zatvorenih očiju, držeći flašu. Kako bi im se mišići opuštali tokom sna, flaša bi skliznula i pala na pod, trgnuvši osobu. U tom tačnom trenutku, učesnici su opisali šta im je prolazilo kroz glavu u prethodnih 10 sekundi. Tokom drugog perioda odmora, zvučni alarmi su služili kao prekid.

Učesnici su takođe ocijenili svako iskustvo na skali od šest poena, prema četiri dimenzije: koliko je sadržaj bio bizaran, koliko se osjećao fluidno i kontinuirano, koliko je izgledalo spontano ili namjerno i koliko su vjerovali da su budni. Umjesto da istraživači odlučuju šta se računa kao „san“ ili „misao“, učesnici su sami ocijenili šta su doživjeli.

Tokom oba perioda odmora, tim je prikupio 420 upotrebljivih izveštaja, od kojih je 375 sadržalo stvarni mentalni sadržaj.

Koristeći statističku metodu sortiranja zasnovanu isključivo na rezultatima učesnika, bez unosa podataka o moždanim talasima, pojavila su se četiri različita seta mentalnih stanja.

Istraživači su ih označili kao „prolazna“, „budna“, „bizarna“ i „dobrovoljna“: obični fragmentirani snimci, misli o svijesti o okolini, planiranje usmjereno ka cilju i kategorija koja se ističe: veoma čudna, fluidna iskustva tokom percipirane pospanosti koja je analiza vještačke inteligencije verbalnih opisa učesnika okarakterisala kao apstraktna i snolika.

Bizarni sadržaji činili su 14 odsto svih izvještaja. Dobrovoljno razmišljanje bilo je najčešće sa 32 odsto, a prolazni i budni sadržaj sa po 27 odsto.

Kada su istraživači uporedili svako mentalno iskustvo sa fazom spavanja zabilježenom EEG-om, otkrili su da su se sva četiri mentalna stanja javljala tokom budnosti, laganog sna i donekle dubljeg sna. Nijedno mentalno stanje nije bilo ograničeno na jednu fazu.

Bizarna iskustva slična snovima dešavala su se tokom budnosti mjerene EEG-om. Jedan učesnik je prijavio živopisne, bizarne slike, dok su podaci o moždanim talasima pokazivali istaknute alfa talase i povećanu mišićnu aktivnost, što su oba obilježja budnosti.

S druge strane, namjerno, dobrovoljno razmišljanje se dešavalo tokom potvrđenog dubljeg sna, zajedno sa obrascima moždanih talasa koje stručnjaci za san koriste da potvrde tu fazu. Od 29 izvještaja o bizarnim događajima tokom budnosti, 28 je prethodilo kontinuiranom budnošću od početka perioda odmora.