Ustavne reforme pred Crnom Gorom: Nezavisnost sudstva ne smije biti predmet političke trgovine

Konferenciju su organizovali Ustavni sud Crne Gore i Ministarstvo evropskih poslova, a okupila je predsjednike, potpredsjednike i sudije ustavnih i najviših sudova evropskih država, kao i predstavnike Evropskog suda za ljudska prava, Suda pravde Evropske unije i Venecijanske komisije.

Učesnici su ocijenili da evropske integracije zahtijevaju prilagođavanje ustavnog sistema, ali i jasne granice kako reforme ne bi ugrozile temeljne garancije nezavisnosti institucija.

- Ustavna stabilnost ne znači nepomičnost, ali ustavni razvoj ne može značiti da je o svakoj ustavnoj garanciji moguće pregovarati - jedna je od ključnih poruka konferencije.

Ustavne reforme pred Crnom Gorom

- DANILO PAPIC

Kako je ocijenjeno, zakonodavna i druga ustavna vlast moraju imati prostor da reformišu institucije, ali ustavne izmjene ne smiju postati sredstvo za zaobilaženje zaštitnih mehanizama kojima se garantuje njihova nezavisnost.

Poseban akcenat stavljen je na nezavisnost sudstva, koja, kako je zaključeno, podrazumijeva sigurnost sudijskog mandata, zaštitu ličnog i profesionalnog integriteta sudija i dosljedno poštovanje podjele vlasti.

- Ustavne reforme ne smiju biti instrument za nedozvoljeni uticaj na sudsku vlast, niti političke i institucionalne promjene mogu ugroziti sigurnost sudijskog mandata - poručeno je sa skupa.

Na konferenciji je ocijenjeno da članstvo u Evropskoj uniji ne predstavlja završetak evropskog konstitucionalizma, već početak nove faze u kojoj nacionalne ustavne institucije nastavljaju da štite demokratiju, vladavinu prava, osnovna prava i nezavisnost sudstva.

Ustavne reforme pred Crnom Gorom

- DANILO PAPIC

Posebno je ukazano na ulogu Venecijanske komisije, čija nezavisna i stručno utemeljena mišljenja državama pružaju podršku u sprovođenju ustavnih i institucionalnih reformi, naročito u oblastima vladavine prava, ustavne pravde, nezavisnosti sudstva i institucionalne ravnoteže.

Jedan od zaključaka skupa jeste i da Crna Gora prije članstva treba jasno da uredi ustavnopravni osnov za prenos vršenja određenih suverenih ovlašćenja na Evropsku uniju.

Takva rješenja, kako je ocijenjeno, treba da omoguće puno učešće Crne Gore u evropskom pravnom poretku, ali i da istovremeno zaštite njen ustavni identitet i demokratske garancije.

- Pristupanje Evropskoj uniji ne zahtijeva samo eventualne izmjene teksta Ustava, već i ozbiljno institucionalno prilagođavanje uloge Skupštine, Vlade, redovnih sudova i Ustavnog suda - zaključeno je.

Učesnici su posebno naglasili da neriješena ustavnopravna pitanja treba otvoriti i riješiti prije članstva, a ne ih ostavljati za period nakon pristupanja.

U tom smislu, ustavna reforma, kako je ocijenjeno, ne treba samo da omogući ulazak Crne Gore u Evropsku uniju, već da uspostavi stabilan dugoročni okvir za odnos nacionalnog ustavnog prava i prava EU.

Posebno mjesto u diskusiji zauzela je uloga nacionalnih ustavnih sudova nakon članstva u Evropskoj uniji. Ocijenjeno je da oni i tada zadržavaju ključnu ulogu u zaštiti nacionalnog ustavnog poretka.

Njihov odnos sa Sudom pravde Evropske unije, kako je navedeno, treba da počiva na dijalogu i saradnji, uz očuvanje odgovornosti nacionalnih ustavnih sudova.

Na konferenciji su učestvovali brojni predstavnici evropskog pravosuđa, među kojima predsjednica Ustavnog suda Crne Gore Snežana Armenko, predsjednik Ustavnog suda Austrije Kristof Grabenvarter, predsjednik Ustavnog suda Belgije Pjer Nihul, sudija Suda pravde Evropske unije Siniša Rodin, direktorica i sekretarka Venecijanske komisije Simona Granata-Menjini, potpredsjednica Evropskog suda za ljudska prava Ivana Jelić, sudija Saveznog ustavnog suda Njemačke Peter Frank, potpredsjednik Ustavnog suda Italije Frančesko Vinjano i potpredsjednica Ustavnog suda Slovenije Neža Kogovšek Šalamon.

O savremenim izazovima ustavnog sudstva, uključujući primjenu vještačke inteligencije i zaštitu nezavisnosti sudova u novom tehnološkom okruženju, govorili su predsjednik Evropskog suda za ljudska prava Matijas Gajomar, predsjednik Vrhovnog suda Estonije Vilu Kove, sudija Vrhovnog suda Holandije Martin Kujer i zamjenik predsjednika Vrhovnog suda Ujedinjenog Kraljevstva lord Filip Sejls.

Konferencija je, kako je saopšteno, okupila vrh evropskog ustavnog i najvišeg sudstva kako bi iskustva država članica i evropskih institucija poslužila kao orijentir Crnoj Gori u predstojećim ustavnim i institucionalnim reformama.

Doprinos realizaciji konferencije dali su Opština Tivat i Turistička organizacija Tivat, Opština Kotor i kompanija Plantaže.

Konferencija je podržana kroz projekat - EU Empower ME - koji sufinansiraju Evropska unija i Vlada Savezne Republike Njemačke, a implementira GIZ.