Jugoslovensko-bugarske razmirice (1): Bugarska pregovorima pristupila neozbiljno

Knjigu mladog, ali već uveliko afirmisanog srpskog istoričara dr Miloša Žikića ''Jugoslavija i Bugarska 1929-1941'', već smo jednom koristili na ovom mjestu. Kao što joj sam naslov kaže, ona u naznačenom periodu prati odnose između dvije južnoslovenske monarhije, Jugoslavije i Bugarske, koji su između dva svjetska rata činili jedno od najznačajnijih političkih pitanja na Balkanu. Uprkos svemu tome, jugoslovenski istoričari nijesu ispoljavali onaj stepen interesovanja koji je ova tema zasluživala, zbog čega su jugoslovensko-bugarski odnosi ostali nedovoljno poznati. To je konstatovao i istoričar Žikić u predgovoru ove svoje obimne knjige (629 str.), koji će za jugoslovensko-bugarske odnose iz tog vremena i njihovo tretiranje od strane istoričara reći:

''Uglavnom su posmatrani u okviru drugih problema kao što su na primjer Mala antanta, Balkanski sporazum, odnosi Jugoslavije sa drugim zemljama, uticaji velikih sila na balkanske države, stavovi Komunističke partije Jugoslavije itd. Slično su radili i bugarski istoričari sagledavajući ovu problematiku kroz prizmu spoljne politike Bugarske, njenih odnosa sa drugim državama, makedonskog pitanja itd. Ipak, ova tema poslednjih godina privlači pažnju mlađih istraživača, što je i rezultiralo zavidnim brojem radova''.

Dr Miloš Žikić

-foto: privatna arhiva

Jedan od takvih radova, zasigurno, najprestižniji, upravo je Žikićeva knjiga '', koju je 2024. godine objavio Institut za savremenu istoriju iz Beograda, na kome je on zaposlen kao naučni saradnik. Uz njegovo i odobrenje izdavača ovog puta iz nje ćemo prenijeti dio iz poglavlja ''Kriza odnosa 1929-1933''.

Miloš Žikić je rođen u Zaječaru 1990. godine. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u rodnom mjestu, a studije istorije na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, na kome je i doktorirao 2023. Od maja 2018. zaposlen je u Institutu za savremenu istoriju u Beogradu. Pored ove, autor je i monografije "Aprilski rat u Moravskoj banovini. Peta armija Jugoslovenske vojske u ratu 1941." i većeg broja radova u naučnim časopisima i zbornicima radova. Naučna interesovanja su mu usmjerena na vojnu i diplomatsku istoriju Kraljevine Jugoslavije.

                                                       ***

Rezultate pregovora u Pirotu jugoslovenska vlada je ocijenila kao zadovoljavajuće, uz žaljenje što nije došlo do postizanja sporazuma po glavnim pitanjima, čime bi, po njenoj ocjeni, granični incidenti bili definitivno onemogućeni. (Mješovita jugoslovensko-bugarska komisija, zasijedala je u Pirotu od 25. februara do 17. marta 1929. godine-prim prir.) Kratku zabilješku o pregovorima u Pirotu, koje pogrešno datuje u 1927. godinu, ostavio je u svojim memoarima general Bogoljub Ilić, ocjenjujući da je konferencija završena "bez osobitih rezultata". Čehoslovački poslanik u Beogradu Jan Šeba takođe iznosi da su rezultati konferencije bili slabi i da su dva glavna pitanja ostala neriješena. Pritom navodi da mu je ministar Dvora i pomoćnik ministra inostranih djela Bogoljub Jevtić saopštio da je Kraljevina SHS bila spremna da se zadovolji minimumom po ova dva pitanja, znajući pred kakvim bi se teškoćama našla bugarska vlada u slučaju da ih prihvati u cjelosti. Međutim, Bugarska je pregovorima pristupila neozbiljno. Prema Šebinom zapažanju, to se vidjelo iz sastava delegacije koju je Bugarska uputila, a loš utisak je ostavila i činjenica da su delegati pristigli u Pirot bez punomoćja, po koja se sekretar Ljubomir Kuzupov vraćao u Sofiju.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)