Jugoslovensko-bugarske razmirice (2): Protivljenje formiranju Stalnog komiteta za manjine

Bogoljub Jevtić je bio mišljenja da su Bugari zauzeli navedeni stav usljed nedovoljne informisanosti o stanju u Kraljevini SHS, zbog čega su smatrali da je država bila pred raspadom. Beograd je veliku krivicu za to pripisivao bugarskom poslaniku Konstantinu Vakarelskom. Vakarelski je predstavljao Bugarsku u Beogradu od prve polovine dvadesetih godina. Njegovu diplomatsku misiju, nasuprot utisku koji je Ljubomir Nešić ostavio u Sofiji, savremenici su ocijenili kao "potpuno beznačajnu", a njega samog kao starog i nepokretnog čovjeka. Veoma rijetko je bio viđan u društvu, dok u MID skoro nikada nije odlazio. Isto tako, Jugosloveni su rijetko posjećivali bugarsko Poslanstvo. Čehoslovačko Poslanstvo u Beogradu je vjerovalo da je Vakarelski za svoju neaktivnost dobio instrukcije iz Sofije, što je tačno pokazivalo na kom nivou su bili jugoslovensko-bugarski odnosi. [...]

dr Miloš Žikić

-privatna arhiva

Prema pisanju bugarskog istoričara Ilka Drenkova, Ljubomir Nešić je 14. aprila saopštio bugarskoj vladi spremnost vlade Kraljevine SHS da pristupi izradi i potpisivanju sporazuma. Svega dva dana kasnije, Atanas Burov je Nešiću dostavio pravilnike A, B i V, moleći ga da posreduje za njihovo što skorije odobravanje i stupanje na snagu. Takođe, obije strane su izrazile spremnost da se po okončanju ovog pitanja pristupi pregovorima za zaključenje trgovinskog ugovora. Međutim, događaji koji su ubrzo uslijedili odložili su rješavanje ovih problema za izvjesno vrijeme.      

Jugoslovensko-bugarske razmirice (1): Bugarska pregovorima pristupila neozbiljno

Jugoslovensko-bugarski odnosi su tokom marta i aprila 1929. ponovo počeli da zapadaju u krizu. Jedan od razloga za to bila je politika koju je preduzela bugarska vlada sa ciljem zaštite nacionalnih manjina. Prilikom martovskog zasijedanja Savjeta Društva naroda, bugarski ministar inostranih poslova Atanas Burov je pokrenuo ovo pitanje u smislu promjene procedure Društva naroda oko razmatranja manjinskih peticija. Naime, na posljednjem zasijedanju Savjeta Društva naroda u 1928. godini povedena je žučna rasprava o tretmanu njemačke manjine u Gornjoj Šleziji od strane njemačkog i poljskog ministra Gustava Štrezemana i Augusta Zaleskog. Tom prilikom, kanadski član Saveta Raul Danduran je podržao njemački predlog o iznošenju na raspravu navedene procedure, s tim što je odlučeno da se ovo pitanje odloži za naredno zasijedanje Savjeta, tj. mart 1929. godine. Jugoslovenski stalni delegat pri Društvu naroda Konstantin Fotić je smatrao da je Zaleski svojom intervencijom omogućio da se jedan lokalni incident prenese na opšti teren i time raspravlja o čitavoj proceduri zaštite manjina. Posebnu zabrinutost je iznio po pitanju mogućeg predloga o formiranju Stalnog komiteta za manjine. I jugoslovenski MID je ozbiljno gledao na ovaj problem i zatražio od Stalne delegacije u Ženevi da mu dostavi sve dotadašnje odluke Savjeta koje su se odnosile na procesuiranje manjinskih peticija. Poslije razmjene mišljenja sa svojim saveznicama iz Male antante, Kraljevina SHS je zauzela stav da ne smije doći do obrazovanja Stalnog komiteta za manjine, koji bi u stvari predstavljao zasebno tijelo u odnosu na Savjet Društva naroda. Zbog toga su Kraljevina SHS i Rumunija podržale inicijativu za objavljivanje informacija o peticijama u godišnjim izvještajima Društva naroda, uz ogradu da se zabrani njihova diskusija u Skupštini Društva naroda kao i štampanje odbačenih peticija, okarakterisanih kao propagandni materijal.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)