Knez Mihailo i duh evropske Srbije (2): Mnogo cijenio školu i prosvjetu

Ubrzo je donijet i Zakon o ustrojstvu gimnazija. Ovim zakonom gimnazija je definisana kao ustanova koja je trebalo mladima da pruži praktično znanje i osposobi ih za slušanje viših nauka. Školovanje je trajalo 6 godina, a školska godina je bila podijeljena na dva dijela. Ispiti su održavani na kraju svakog polugodišta, a kada su predmeti u pitanju, akcenat je stavljen na učenje jezika i i prirodne nauke, pa je gimnazija poprimala sve više humanistički, a gubila klasični karakter. Predmeti su bili: 1) nauka hristijanska; 2) srpska gramatika; 3) slavenska gramatika; 4) teorija proze i istorija srpske liturgije; 5) istorija jestastvena; 6) istorija srpskog naroda s pogledom na zemljopis Srbije; 7) opšta istorija s pogledom na zemljopis; 8) politički zemljopis; 9) zemljopis matematički i fizički; 10) geometrija praktična sa geometrijskim crtanjem; 11) popularna fizika; 12) računica; 13) matematika; 14) eksperimentalna fizika sa osnovima hemije i mehanike;15) latinski jezik; 16) njemački jezik; 17) francuski jezik; 18) krasnopis i crtanje. Prema okolnostima, ministru prosvjete je ostavljena mogućnost da uvede i predmete crkveno pojanje, muziku i gimnastiku, a za "učenje ovih vještina biraće se učenici, koji imaju zato sklonosti i sposobnosti."

prof. dr Danko leovac

privatna arhiva

Zakonom o ustrojstvu velike škole od 6. oktobra 1863. godine izmijenjeno je ustrojstvo dotadašnjeg Liceja i ostvaren važan korak ka osnivanju Univerziteta. Velika škola je zakonom definisana kao "naučno zavedenje za višu i stručnu izobraženost" i imala je tri fakulteta/odjeljenja: Filozofski, Tehnički i Pravni. Programi su se u znatnoj mjeri preklapali, tako da su studenti uglavnom dobijali opšte obrazovanje, djelimično stručno. Na filozofskom odjeljenju se studiralo tri godine, a na pravnom i tehničkom četiri. U svakom slučaju, Velika škola je vremenom ostvarila zavidnu reputaciju, a zahvaljujući istaknutim nastavnicima prevazilazila je okvire Kneževine. Ubrzo nakon osnivanja Velike škole donijet je i Zakon o ustrojstvu bogoslovije, kojim je deifinisano obrazovanje i školovanje budućih sveštenika.

Knez Mihailo i duh evropske Srbije (1): Otvaranje Više ženske škole u Beogradu

Knez Mihailo je inače mnogo cijenio školu i prosvjetu, pa je tako na proslavama Sv. Save, kao školske slave, često posjećivao osnovne škole, gimnazije ili Veliku školu. Dosta nade je polagao u prosvjetu, a u cilju prosvjećivanja naroda u cjelini. Raspitivao se o stanju svih škola, za nastavne planove, spremu nastavnika i "odziv narodni prema školama". Interesovao se i da li će reformisane škole i programi, odnosno "novo vaspitanje unijeti i život i govor našeg naroda onoliko morala i estetike, koliko je unijelo staro kućevno i crkveno-vjersko obrazovanje." Tu je posebno isticao lijepe izraze iz narodnih pjesama i poredio ih sa psovkama na ulicama. Tada je podvlačio važnost građanskog i političkog obrazovanja i vaspitanja, navodeći kao primjer Englesku "gdje polismena sluša svak… a u drugoj je zemlji to sve nekako drugojače." U svakoj prilici, knez je volio da čuje izvještaje o stanju škola od Milana Đ. Milićevića, svog nekadašnjeg sekretara, a poslije školskog nadzornika, u koga je imao puno povjerenje. Pored toga, u avgustu 1867. godine u Srbiju je pozvao i Đorđa Natoševića, ljekara i jednog od prvih srpskih pedagoga i pedagoških pisaca.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)