Knez Mihailo i duh evropske Srbije (5): Prvi urbanistički plan Beograda

Na hipodromu su održavane i prve konjičke trke, od aprila/maja 1863. godine. Tako je ovaj prostor postao i prostor za rekreaciju viših društvenih slojeva, onih koji su mogli da priušte konje za jahanje. Po kneževom naređenju više pažnje obraćalo se i na saobraćaj u prestonici, posebno na "velike brzine". U julu 1863. godine, policija je kaznila više lica zbog "naglog trčanja kolima i konjima po varoši". Kažnjavana su i lica koja su puštala stoku da "po varoškim ulicama švrlja". Preuređen je i prostor Velike pijace (današnji Studentski trg). Pošto se neposredno do nje nalazilo tursko groblje, knez Mihailo je donio odluku da se groblje premjesti. Da bi se izašlo u susret vjerskim osjećanjima, knez je naredio da se prostor kopa pažljivo i pronađene "kosti prenesu u odvojenu grobnicu". Nakon toga je proširen dio oko Velike pijace. U isto vrijeme knez je naređivao da policijski organi budu izuzetno strogi prema onima koji varaju narod – trgovcima koji su podvaljivali u mjerenju robe, prodavali nedovoljno pečen hljeb ili zeleno voće.

U cilju urbanizacije same prestonice i izmjena koje je trebalo sprovesti, knez je angažovao Emilijana Josimovića, koji je trebalo da izradi detaljni plan regulacije Beograda. Josimović je tri godine (1864–1867) vršio geodetska snimanja i premjeravanja terena, sačinivši regulacioni plan grada po evropskim standardima. Knezu je 1867. godine predao plan i detaljno obrazloženje predloga. Josimovićev poduhvat predstavlja ujedno i prvi urbanistički plan Beograda. Plan se odnosio na prostor današnjeg najužeg centra grada, sadržao je proširivanje već postojećih ulica, numerisanje zgrada i kuća, ali i mjesta izgradnje javnih parkova na mjestu Velike pijace (današnji Studentski trg) i na Kalemegdanu. Po Josimovićevom planu trasirane su neke od osnovnih centralnih ulica Beograda – današnje ulice Kneza Mihaila, Cara Dušana, Kralja Petra. Tada je iznijeta i ideja o izgradnji prvog modernog vodovoda u Beogradu.

Knez Mihailo i duh evropske Srbije (4): Nije dočekao da postavi kamen temeljac

Knez Mihailo je, tokom druge vladavine, pokušavao da prestonicu od orijentalnog pretvori u evropski grad. U prestonicu 1864. godine dolazi prvi moderni tapetar iz Beča, koji je otvorio radnju u Kolarčevoj ulici. Prve tapetirane kuće bile su one Miše Anastasijevića i predsjednika Državnog savjeta, Jovana Marinovića, a njihovu modu brzo su slijedili i ostali. Knez je, inače, tokom druge vladavine, najčešće nosio vojničko odijelo, a u svečanim prilikama oblačio se "evropejski". Posebno se zalagao da stanovništvo prihvata evropske običaje, pogotovo kada je riječ o odijevanju. Zbog toga je čak pozivao pojedine terzije da se presele u Beograd iz Austrije i uz njegovu pomoć, a niskim cijenama, omoguće Beograđanima lakši pristup "zapadnoj modi". Bilo je tu i brojnih smiješnih scena. U građanskoj nošnji, Srbi su često izgledali smiješni, posebno kada su u pitanju bili francuski frakovi, u kojima su, po riječima Franje Zaha, izgledali kao "medvedi koji plešu". "Trgovci, koji su do juče nosili turske dimije, sjedeli su sada pred svojim ćepencima u evropskom odijelu, sa uskim cilindrom na širokoj glavi – prekrštenih nogu. Još je smješnije bilo vidjeti takve evropeizirane Beograđane sa dugim čibukom ili nargilom u ustima kako se svaki čas brecaju u uskom, zategnutom odijelu, koje im se činilo tako nepraktično."

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)