Knez Mihailo i duh evropske Srbije (4): Nije dočekao da postavi kamen temeljac

Knez se zajedno sa Jovanom Đorđevićem prilično interesovao oko podizanja zgrade, pregledajući planove gradskih pozorišta u Osijeku, Somboru, Velikom Bečkereku, Subotici, Temišvaru, Aradu, kao i planove francuskih, njemačkih i italijanskih pozorišta. Prikupljena dokumentacija je predata Ministarstvu građevina i arhitekti Aleksandru Bugarskom, kome je povjerena izgradnja. Prvi zemljani radovi počeli su 5. juna 1868. godine, samo pet dana prije kneževe pogibije. Knez Mihailo, kao pokretač izgradnje Narodnog pozorišta, nije dočekao ni da postavi kamen temeljac. U julu je osnovan novi Pozorišni odbor, koji je trebalo da se stara oko podizanja zdanja. Za predsjednika je izabran Filip Hristić. Prva predstava u novom zdanju je održana 11. novembra 1869. godine. Prva predstava je bila "Posmrtna slava kneza Mihaila", Đorđa Maletića.

prof. dr Danko Leovac

privatna arhiva

Beograd su u prvoj polovini 19. vijeka činili varoš, opasana Šancem (kao odbrambena linija) i tvrđava (Gornji i Donji grad). Šanac je polazio od pristaništa na Savi i prostirao se linijom preko današnjeg Kosančićevog i Topličinog venca do Narodnog pozorišta, a odatle prema Dunavu. U samu varoš ulazilo se preko četiri kapije: Sava-kapija (na glavnom prilazu sa južne strane beogradske tvrđave, stepenice prema Savi), Varoš-kapija (na početku današnje Pop-Lukine ulice), Stambol-kapija (kod današnjeg Narodnog pozorišta) i Vidin-kapija (u današnjoj ulici cara Dušana, nedaleko od Prve beogradske gimnazije). Ispod današnjeg Studentskog trga, na dunavskoj padini, živjelo je mahom tursko stanovništvo. U dijelu od današnje ulice cara Dušana do Dunava živjelo je jevrejsko stanovništvo, dok su Srbi najvećim dijelom živjeli na savskoj padini. Za vrijeme svoje prve vladavine knez Miloš je znatno unaprijedio srpski dio varoši, podizanjem brojnih novih zdanja, a pažnju je posvetio i uređenju prostora Savamale (između današnjih ulica kraljice Natalije i Nemanjine). U periodu nakon donošenja Hatišerifa iz 1830–33. godine, do konačnog iseljenja Turaka iz Beograda 1867. godine zabilježeno je nebrojeno mnogo incidenata između Srba i Turaka, ali je sukob iz juna 1862. godine bio preloman.

Knez Mihailo i duh evropske Srbije (3): Teško popravljanje stanja u školstvu

Nakon sukoba na Čukur-česmi i bombardovanja Beograda, a potom usvajanja protokola Kanličke konferencije, najveći dio muslimanskog civilnog stanovništva iselio se iz Beograda. Tada su srušene Varoš-kapija i Vidin-kapija. Stambol kapija, najveća i najmasivnija, izgrađena od tesanog kamena, sa visokim vratima okovanim gvozdenim pločama, opstala je još četiri godine. "Lijevo i desno od kapije pružao se šanac sa visokim bedemima… Ispred Stambol kapije bio je dubok jendek pun đubreta i strvina, preko koga se drvenim mostom nastupalo u kapiju." Rušenje Stambol-kapije, započelo je, po kneževom naređenju, 2. aprila 1866. godine, a radovi su okončani do kraja maja. Time je nestalo poslednje kapije "koja je bila strah i užas za Srbe kroz toliko vrijeme."

Knez Mihailo je nakon 1862. godine veliku pažnju posvećivao prestonici i njenom uređivanju. Počinje da se uređuje čitav prostor od Terazija do crkve Sv. Marka i Tašmajdana. Knez je pored tadašnjeg groblja na Tašmajdanu izgradio trkalište (hipodrom) sa tribinama za publiku.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)