Jovan Ristić kao namjesnik (2): Prvi stekao povjerenje novog vladara

Jovan Ristić je, u pismu datiranom 16. juna iz Pariza, čestitao Milivoju Petroviću Blaznavcu što je uz pomoć vojske uspio da održi red i zakonitost. Slično kao ministar vojni i on je u izuzetno kriznoj situaciji pokazao odlučnost i pribranost. Sugerisao je Blaznavcu da Milan Obrenović dolazi u Srbiju kao zakoniti vladar, da ne treba da bude biran, te da se shodno tome organizuje doček "kao doček zakonitog nasljednika". Za četrnaestogodišnjeg Obrenovića je zabilježio da je "zdrav i inteligentan". Novi knez je pompezno dočekan u Beogradu 23. juna 1868. godine. Negdje pred kraj tog putešestvija, Milan Obrenović je pratiocu poklonio svoju sliku na čijoj je poleđini pisalo: "Gospodinu J. Ristiću u znak zahvalnosti za usrdno staranje koje je o meni pokazao na putu iz Pariza u Beograd". Nije bez značaja za Ristićevu biografiju činjenica da je od javnih ličnosti prvi došao u priliku da stekne povjerenje novog vladara.

Blaznavac je nakon ubistva kneza Mihaila u Košutnjaku, zahvaljujući kontroli nad vojskom, uspio da u borbi za prevlast izađe kao pobjednik nad Ilijom Garašaninom koji mu je bio najveći suparnik. Zahvaljujući njegovom odlučnom istupanju izbjegnuti su dalji potresi u zemlji. Kao apsolutnom gospodaru situacije, od Blaznavca su zavisile sve dalje državne odluke. Ona najvažnija ticala se izbora Namjesništva maloljetnom Milanu Obrenoviću. Dok je Blaznavčev izbor na mjesto prvog namjesnika bio neupitan, u javnosti i diplomatskim kuloarima licitirano je sa imenima njegovih kolega. Pored Ristića, pominjali su se Garašanin, Stevča Mihailović, Dimitrije Crnobarac, Jevrem Grujić, Jovan Marinović. Što se Garašanina tiče, bilo je jasno da je njegov izbor nakon prevlasti Blaznavca nemoguć. Iskusni državnik se kao opcija više provlačio usled spoljnih pritisaka.

Jovan Ristić kao namjesnik (1): Topčiderska tragedija zatekla ga u Berlinu

Kao što je naznačeno, veze između Ristića i Blaznavca počinju još 1853. godine. Slično kao u događajima iz 1858, i deset godina potom našli su se na istoj strani. Koliko je njihova saradnja nakon Ristićevog povratka iz Carigrada bila tijesna najbolje svjedoče memoari Dimitrija Crnobarca iz 1868. godine. Treba imati u vidu, kao što se potom ispostavilo, da se Ristić i Blaznavac nijesu približili usled prevelikih ideoloških sličnosti. Ako ih je 1858. spajalo to što su bili u Garašaninovom kolu, deset godina kasnije dodatno ih je približio upravo sukob oko prevlasti sa dojučerašnjim nadređenim. Ubistvo kneza učvrstilo je njihov odnos i učinilo njihov savez prirodnim. Ristiću je bila neophodna Blaznavčeva vojska kao garant javnog poretka, dok je Petroviću bilo potrebno da na svoju stranu privuče inteligenciju i dio opozicije kod koje je Ristić uživao izvjesno povjerenje. Isticanjem dojučerašnjeg kapućehaje u prvi plan, Blaznavac je nastojao da definitivno onemogući Garašaninov i Marinovićev izbor, koji Ristića nijesu gledali kao sebi ravna po državničkom iskustvu i položaju. Iako je Ristićev izbor na mjesto drugog namjesnika bio gotovo izvjestan, nimalo nije bez značaja činjenica da on zakonski, kao ministar na raspoloženju, nije imao prava da bude biran na tu funkciju. Do tog mjesta mogao je da dođe samo zahvaljujući Blaznavčevom dominantnom položaju i njegovim političkim kombinacijama.

Na Velikoj narodnoj skupštini, 2. jula 1868. godine u Topčideru, Milan Obrenović je aklamacijom proglašen za kneza Srbije. Tri dana kasnije uslijedilo je i njegovo miropomazanje.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)