Jovan Ristić kao namjesnik (1): Topčiderska tragedija zatekla ga u Berlinu

Zajedno sa Ilijom Garašaninom i Nikolom Pašićem, Jovan Ristić (1829-1899) spada u red najvećih državnik Srbije 19. vijeka, a u razdoblju od 1868. do 1893. ''postao je jedan od najmoćnijih ljudi u srpskoj politici''. Uprkos svemu tome, i činjenici da je o ovome velikom državniku, diplomati, istoričaru i akademiku do sada dosta toga napisano, i dalje su, "brojni aspekti njegovog života ostali nedorečeni". 

Monografija poznatog srpskog istoričara dr Danijela Radovića "Jovan Ristić (1829-1899) – biografija srpskog državnika", koja je ujedno prva kompletna biografija o njemu, ima upravo taj cilj – "da se na osnovu istorijske građe i relevantne istoriografske literature izvrši rekonstrukcija života i državničke djelatnosti Jovana Ristića". To je u predstavljanju ove višestruko značajne knjige naveo i njen izdavač, ugledna izdavačka kuća "Prometej" iz Novog Sada, koji je knjigu objavio 2023. godine. Podsjećamo, nju smo već koristili na ovom mjestu, a ovog puta iz nje ćemo - uz uvijek ljubazno odobrenje Zorana Kolundžije, direktora "Prometeja", i sa odobrenjem dr Danijela Radovića, autora knjige – prenijeti dio poglavlja ''Pragmatičar''.

Dr Danijel Radović (Trstenik, 1989) zaposlen je kao naučni saradnik na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Sfera njegovog naučnog interesovanja je moderna istorija srpskog naroda. Doktorirao je 2020. godine na Filozofskom fakultetu u Beogradu sa disertacijom "Jovan Ristić: biografija državnika", za koju je dobio nagradu, "Prof. dr Radmila Milentijević". Saradnik je Centra za srpske studije Filozofskog fakulteta u Beogradu. Stručno se usavršavao u Beču i Berlinu. Autor je više desetina naučnih radova na srpskom, engleskom i ruskom jeziku.

                                                       ***

Vijesti o Topčiderskoj katastrofi zatekle su Jovana Ristića u Berlinu. Ako je vjerovati Vukašinu Petroviću, do Ristića je informacija o ubistvu kneza Mihaila stigla narednog dana preko tamošnjeg ruskog poslanstva. Haotična situacija nakon ubistva monarha prijetila je da ugrozi javni poredak i državnu bezbjednost. To je zahtijevalo brzu reakciju vlasti u Beogradu. Formirano je privremeno Namjesništvo koje su činili Jovan Marinović kao predsjednik Državnog savjeta, ministar pravde Rajko Lešjanin, te predsjednik Kasacionog suda Đorđe Petrović. Istog dana izdata je proklamacija srpskom narodu u kojoj je naznačeno sazivanje Velike narodne skupštine za 2. jul 1868, čiji je zadatak bio izbor novog kneza. Kako u kriznim situacijama uvijek na površinu isplivaju najodlučniji, tako se kao pravi gospodar situacije nametnuo onaj ko je čvrsto držao vojsku u svojim rukama, a to je bio ministar vojni Milivoj Petrović Blaznavac. On je bio glavni inicijator da vojska proklamacijom od 12. juna za novog vladara izabere Milana Obrenovića, koji se u tom trenutku nalazio u Parizu. Na taj način preduhitrio je sazivanje Skupštine koja je trebalo da raspravlja o tom pitanju.

Ristić je iz Berlina krenuo natrag ka Srbiji. U Beču mu je pristigla Blaznavčeva depeša sa zadatkom da produži do Pariza, te da dovede novog kneza u Srbiju. U Francuskoj prestonici iskoristio je priliku da, svog starog poznanika i ministra spoljnih poslova, Leonela Mutjea uvjeri da je situacija u Srbiji pod kontrolom.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)