Uspon i pad ''prve drugarice'' Jugoslavije (2): Trideset dvije godine mlađa od Tita

Jovanka Budisavljević rođena je u selu Pećani u Lici 7. decembra 1924. godine. Djetinjstvo je provela u rodnim Pećanima, a 1941, sa sedamnaest godina, postala je članica Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ). Na početku rata je bila borkinja Prve ženske partizanske čete da bi kasnije u Šestoj ličkoj diviziji, 1942, bila primljena u Komunističku partiju, prema sopstvenom svjedočenju: "Bila sam prva žena koja je u Šestoj ličkoj bila primljena u partiju." Sada već članica partije, u Šestoj ličkoj diviziji obavljala je posao bolničarke, a prema riječima njenog biografa Đure Zagorca: "Jovanka je bila jedna od prvih pripadnica ženske čete koja je prihvatila da opremu aktivnog borca zamijeni bolničkom, čemu su sigurno doprinijela lična i porodična stradanja." Ona će do završetka rata ostati u sanitetskoj službi, da bi pred sam kraj rata postala komesarka Interne bolnice u Drvaru a zatim i Hirurške bolnice V armije. 

Uspon i pad ''prve drugarice'' Jugoslavije (1): Prvo javno pojavljivanje Jovanke Broz

Tokom rata dva puta je bila ranjavana, kasnije zbog zasluga u ratu odlikovana Spomenicom 1941, a iz rata je izašla sa činom majora. Po završetku rata, od kraja 1945. do 1952. radila je u Kabinetu maršala Jugoslavije i brinula o svojim maloljetnim sestrama Zori i Nadi, koje je nakon oslobođenja pronašla u sirotištima. U tom periodu je završila gimnaziju, zatim započela studije književnosti, koje nikada nije završila. Tokom rada u Kabinetu maršala, prema mišljenju većine istraživača koji su se bavili životom Jovanke Broz, došlo je do zbližavanja Josipa Broza i mlade saradnice. S tim što se interpretacije njihovog najranijeg odnosa razlikuju kod različitih autora. Od onih sasvim romantičnih, prema kojima je njihova ljubav nastajala spontano tokom zajedničkog rada, a kulminirala dok se Broz 1951. oporavljao nakon operacije žuči, kada je Jovanka upotrijebila sve bolničarske vještine, stečene tokom rata, pa do onih koji tvrde da su Aleksandar Ranković i Ivan Stevo Krajačić izabrali i nametnuli Brozu Jovanku, zbog njene mladosti i neobične ljepote, računajući da će se djevojka dopasti Titu.

Sama Jovanka Broz prosidbe i vjenčanja sjeća se sa neskrivenim emocijama i krajnje romantično, ali i spontano opisuje doživljaje vezane za te događaje. Nakon udaje za Josipa Broza, aprila 1952, Jovanka Broz postaje dio visokog državnog i društvenog establišmenta i svaka njena buduća aktivnost i istupanje u javnosti, sve do Brozove smrti, bili su pažljivo i sasvim isplanirani, bez mogućnosti improvizacije ili originalnog doprinosa same prve drugarice socijalističke Jugoslavije.

Biografije koje su više privlačile strance nego još uvijek zatvorenu i u svojoj suštini nepovjerljivu jugoslovensku javnost isticale su činjenicu da je riječ o oficirki Jugoslovenske armije, veteranki partizanskog rata, osobi kojoj je veći dio porodice stradao u Drugom svjetskom ratu. Jugoslovenskoj javnosti vijest o udaji dvadesetosmogodišnje Jovanke Budisavljević za trideset dvije godine starijeg maršala Jugoslavije, prvog čovjeka vlade, partije i vojske, plasirana je uzgredno, kao svršen čin. Tek kasnije specijalizovani časopisi prenosili su intervjue Jovanke Broz, koji su za cilj imali da objasne njenu ličnost i ulogu. U prvo vrijeme, sve do kraja šezdesetih godina ta uloga bila je veoma slična ulogama prvih dama ili kraljica u konzervativnim društvima.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)