Geopolitička odmjeravanja snaga preko leđa Crne Gore: Zaštitne klauzule ili puna dobrodošlica?

Dok značajan dio država članica smatra da Podgoricu ne treba opterećivati dodatnim zahtjevima nakon rekordnog pregovaračkog staža, koji traje već punih 14 godina, određene evropske prijestonice preferiraju uvođenje dodatnih osigurača koji bi ostali na snazi i nakon formalnog ulaska zemlje u EU.

Prema saznanjima našeg lista, zagovornici blažeg pristupa i izostavljanja ovih klauzula ističu da je Crna Gora prešla izuzetno dug i rigorozan pregovarački put od otvaranja pregovora 2012. godine, tokom kojeg je duže od deceniju bila pod konstantnim i detaljnim monitoringom Evropske komisije. Ključni argument ove struje jeste da je država premala da bi na bilo koji način mogla negativno uticati na tokove ili stabilnost unutrašnjeg tržišta Unije. Njena ekonomija, sa svega 620.000 stanovnika, kroz dugogodišnje korišćenje eura, zajedno sa stoprocentnom usklađenošću sa vanjskom i bezbjednosnom politikom Brisela, već je u potpunosti komplementarna sa evropskim sistemom, pa bi nove administrativne barijere bile izlišne.

Ove razlike u pristupama odslikavaju se i na nivou same Evropske komisije, gdje ključni zvaničnici zauzimaju suprotne pozicije u zavisnosti od resora koji pokrivaju. Kako saznajemo, evropska komesarka za proširenje Marta Kos smatra da su posebni zaštitni mehanizmi za Crnu Goru nepotrebni, vodeći se logikom da je napredak u 33 pregovaračka poglavlja sasvim dovoljan i da proces prema zacrtanom cilju za 2028. godinu treba stimulisati, a ne usporavati.

Nasuprot njoj, visoka predstavnica za vanjsku i bezbjednosnu politiku Kaja Kalas, koja tradicionalno zastupa izuzetno rigorozan pristup kada su u pitanju bezbjednosni standardi i geopolitički kriterijumi, smatra da su stroge provjere i zaštitne klauzule neophodan dio prevencije.

Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen dosad se nije balansirano izjašnjavala o ovim nijansama u pristupu, zbog čega je u ovom trenutku teško govoriti o tome kakav će biti konačni tehnički ishod pregovora unutar same izvršne vlasti EU.

Zemlje poput Francuske, Holandije i Njemačke tradicionalno se zalažu za to da zaštitni mehanizmi u oblasti pravosuđa i unutrašnjeg tržišta budu sastavni dio ugovora iz razloga predviđanja i predostrožnosti. Naši izvori ukazuju da se u ovim zemaljama pažljivo analiziraju geopolitički odnosi na Zapadnom Balkanu, pri čemu se uzima u obziv mogućnost dugoročnog političkog ili ekonomskog uticaja trećih strana, prije svega Rusije i Kine. Kroz zaštitne klauzule, ove države nastoje da obezbijede uslov da sprovedene institucionalne reforme budu u potpunosti trajne i otporne na bilo kakve buduće spoljnopolitičke promjene.

Crna Gora i EU u Briselu pišu istoriju: U "ugovornoj fazi" čeka nas hrvatski model

Ipak, činjenica da značajan broj država članica smatra da Crnoj Gori zaštitni mehanizmi uopšte nisu potrebni predstavlja veliko diplomatsko priznanje za zvaničnu Podgoricu. To je konkretna potvrda da su brojne i zahtjevne reforme iz prethodnih godina vrednovane na pravi način, te da u samom Briselu postoji stabilno jezgro koje Crnu Goru vidi kao pouzdanog partnera spremnog za punopravno članstvo.