Mapa puta puna rupa!

Iako je Crna Gora formalno ušla u završnu fazu pristupnih pregovora sa Evropskom unijom, brojke koje stoje iza najnovije mape puta za zatvaranje poglavlja pokazuju da je jaz između plana i realnosti i dalje dubok.

Prema aktuelnim podacima, sva 33 pregovaračka poglavlja su otvorena, ali je do sada privremeno zatvoreno 14, što znači da je do kraja procesa ostalo još 19 poglavlja.

"Dan" je imao uvid u interni dokument Vlade Crne Gore – mapu puta za zatvaranje pregovaračkih poglavlja, koja služi kao operativni okvir za rad ministara zaduženih za evropske integracije, spoljnu politiku i resore koji nose ključna mjerila u procesu pristupanja Evropskoj uniji.

Samo tokom 2024. godine zatvorena su tri poglavlja, u 2025. godini šest, dok su u dosadašnjem dijelu 2026. godine zatvorena dva. Ta dinamika jeste ubrzana u odnosu na prethodni period, ali nova mapa puta, koja predviđa zatvaranje većine preostalih poglavlja već do kraja ove godine, otvara pitanje da li je takav tempo realno održiv.

EU tako blizu, a tako daleko

-EPA-EFE, JULIEN WARNAND

Najbolji odgovor daju sami brojevi. Ukupna prosječna spremnost za zatvaranje poglavlja iznosi 42,42 odsto. To znači da je, u prosjeku, manje od polovine neophodnih uslova ispunjeno, iako se u planu predviđa da se čitav proces praktično finalizuje u narednih nekoliko mjeseci.

Postoje i svijetle tačke. Poglavlje 19 (socijalna politika i zapošljavanje) već je na nivou od 100 odsto i planirano je za zatvaranje u martu 2026. godine, dok je poglavlje 31 (spoljna, bezbjednosna i odbrambena politika) takođe na 100 odsto i predviđeno za decembar. Pored toga, poglavlje 9 (finansijske usluge) sa 75 odsto spremnosti, kao i poglavlja 15 (55 odsto), 16 i 17 (po 50 odsto), ukazuju na segmente u kojima je napredak vidljiv i gdje su rokovi potencijalno dostižni.

Međutim, taj optimizam pada u vodu kada se pogleda druga polovina tabele. Poglavlje 12, koje se odnosi na bezbjednost hrane, ima svega 12 odsto spremnosti, a planirano je za zatvaranje već u aprilu 2026. godine. Poglavlje 1 (sloboda kretanja robe) na nivou je od 15 odsto, sa rokom u martu, dok je poglavlje 27 (životna sredina i klimatske promjene), takođe sa 15 odsto, predviđeno za zatvaranje u junu.

U praksi, u okviru složene procedure Evropske unije, napredak od 10 ili 15 odsto do potpunog ispunjenja kriterijuma u roku od nekoliko mjeseci nije realno izvodljiv. Posebno kada je riječ o poglavljima kao što je 27, koje spada među najskuplja i najkompleksnija, jer zahtijeva ne samo donošenje zakona, već i njihovu višegodišnju primjenu na terenu.

Brisel traži rezultate, ne zakone

Evropska komisija u kontinuitetu ukazuje da je ključni problem Crne Gore nedostatak konkretnih rezultata u oblasti vladavine prava. U posljednjim izvještajima naglašava se potreba za vidljivim učinkom u borbi protiv korupcije i organizovanog kriminala, kao i za jačanjem nezavisnosti pravosuđa. Komesarka za proširenje Marta Kos tokom posjete Podgorici poručila je da napredak mora biti zasnovan na stvarnim reformama, dok je izvjestilac Evropskog parlamenta Tonino Picula više puta ukazao da je tempo reformi ključan za dalji napredak. Slične poruke dolaze i iz Delegacije EU u Podgorici, gdje se insistira na mjerljivim rezultatima kao uslovu za zatvaranje poglavlja.

Dodatni problem predstavlja koncentracija najvažnijih poglavlja u samom finišu godine. Poglavlja 23 i 24, koja se odnose na vladavinu prava, borbu protiv korupcije i organizovanog kriminala, planirana su za zatvaranje u decembru 2026. godine. Trenutna spremnost iznosi 33 odsto za poglavlje 23 i 41 odsto za poglavlje 24.

Upravo ova dva poglavlja predstavljaju kičmu čitavog procesa. Bez njihovog zatvaranja, nijedno drugo poglavlje ne može biti suštinski finalizovano. Oslonac na decembar kao jedinstvenu "tačku završetka" ostavlja praktično nula prostora za eventualna kašnjenja, tehničke primjedbe Evropske komisije ili političke blokade unutar Unije.

Stabilnost nije zamjena za reforme

Pojam "stabilokratije" već godinama se koristi u analizama Zapadnog Balkana za model u kojem se politička stabilnost stavlja ispred demokratskih standarda. Takav pristup je u pojedinim fazama bio prisutan u odnosima Evropske unije prema regionu, ali se u posljednjem periodu sve više insistira na suštinskim reformama. Za Crnu Goru se otvara pitanje da li stabilnost i geopolitički značaj mogu ubrzati proces pristupanja, ili će odlučujući faktor ipak biti konkretni rezultati u vladavini prava. Iskustvo pregovora pokazuje da bez jasnih i mjerljivih rezultata nema zatvaranja ključnih poglavlja, bez obzira na politički kontekst.

Poseban problem predstavlja i činjenica da prosjek od 42,42 odsto stvara donekle varljivu sliku. Taj procenat značajno je podignut zahvaljujući poglavljima koja su već dostigla 100 odsto. Kada se ta dva izuzmu, većina ostalih poglavlja nalazi se ispod 40 odsto spremnosti, što daje mnogo realniju sliku stanja.

Kalendar zatvaranja dodatno pojačava utisak nerealnosti. Prema planu, već u prvoj polovini godine predviđeno je zatvaranje velikog broja poglavlja – u martu, aprilu, maju i junu. U septembru se planira zatvaranje poglavlja 16 i 17, u oktobru 18 i 29, dok je decembar rezervisan za najosjetljivija – 23, 24 i 31.

Takav raspored upućuje na pokušaj da se u kratkom roku "kompresuje" čitav proces i formalno zaokruži pregovaračka faza. Međutim, brojke pokazuju da realna osnova za takav tempo ne postoji.

Brzo usvajanje zakona

Šef poslaničkog kluba PES-a Vasilije Čarapić objavio je dopis koji je ministarka evropskih poslova Maida Gorčević dostavila Skupštini Crne Gore u kom se navodi spisak zakona koji su iskomunicirani sa EK, i koje treba usvojiti do 7.aprila.
U pitanju su zakoni koji se tiču poglavlja 1, 14 i 19.

– Naše kolege iz opozicije (Sovjetski savez) negiraju postojanje ovog dopisa i tvrde da nije jasno da li ovi zakoni imaju mišljenje EK, naveo je Čarapić.

Zbog toga se nameće zaključak da ova mapa puta više predstavlja administrativnu projekciju željenog ishoda nego realan plan zasnovan na postojećim rezultatima. Rizik je očigledan – ukoliko se insistira na kvantitetu, odnosno broju zatvorenih poglavlja, postoji opasnost da se zanemari kvalitet reformi, što je upravo ono što Brisel najstrože ocjenjuje.

U takvom kontekstu, neizbježno se postavlja ključno pitanje: da li se crnogorska izvršna vlast u ovom trenutku oslanja na moguću političku odluku Evropske unije da zemlju primi kao geopolitički važnog partnera, ili zaista postoji realna sposobnost da se sve obaveze iz mape puta ispune u zadatim rokovima?

Elhersma za "Dan": Bez presuda i jasne borbe protiv korupcije, zakoni nisu dovoljni

Jer, ukoliko brojke ne prate političke ambicije, proces pristupanja može izgubiti kredibilitet. A upravo je kredibilitet ono što je Crnoj Gori u ovoj fazi najpotrebnije.

Jasno je da je zemlja ušla u završnicu pregovora. Ali je isto tako jasno da ta završnica, bar po trenutnim pokazateljima, više liči na trku sa vremenom nego na rezultat sistematski sprovedenih reformi.

Preuzmite našu aplikaciju