Od pakta za Brisel, do rata za fotelje

Dokument koji su u proceduru zajednički uputili predstavnici i vlasti i opozicije zamišljen je kao kamen temeljac političkog i društvenog konsenzusa. Zamišljen je da posvjedoči kako u pitanjima od istorijskog značaja ne postoje partijski rovovi, niti dnevne političke računice. Pa ipak, kada se uporedi sve ono što je zapisano u ovom normativnom aktu sa onim što je institucionalno urađeno u proteklih nekoliko mjeseci, postaje jasno da je ta deklarativna sloga bila samo kratka predstava za javnost, dok je vladajuća struktura brzo nastavila sa starim praksama degradiranja i opstrukcije zakonodavnog procesa.

Suština ove rezolucije nije bila sačinjena samo od protokolarnih izjava o pripadnosti evropskim vrijednostima, već od konkretnih i strogo definisanih obaveza. Poslanici su se obavezali na maksimalnu institucionalnu mobilizaciju, puni angažman u okviru parlamentarne diplomatije, ubrzanu dinamiku usvajanja reformskih zakona, te otvorenu saradnju sa nevladinim sektorom i medijima. Međutim, slika na terenu je potpuno drugačija, a glavnu odgovornost za takvo stanje snose vladajuća većina i izvršna vlast. Umjesto sistemskog, planiranog i blagovremenog rada, Vlada mjesecima drži ključne reformske zakone u svojim fiokama, da bi ih potom Skupštini dostavljala u posljednji čas. Između trenutka kada Vlada formalno utvrdi predlog nekog zakonskog akta i trenutka kada ga vladajuća većina konačno uvrsti na dnevni red skupštinskog zasijedanja prolaze čitavi mjeseci dragocjenog vremena, čime se direktno obesmišljava proklamovana evropska agenda i probijaju svi zacrtani rokovi.

Skupština 24. avgusta o "antimafija" zakonu i amandmanima na Ustav

Reakcije međunarodnih partnera, prije svega predstavnika Evropske unije, bile su upravo u znaku pažljivog posmatranja ove deklarativne namjere. Iz Brisela i sjedišta Delegacije EU u Podgorici poručeno je da je političko jedinstvo oko evropskih integracija dobrodošlo, ali da se usvajanje rezolucija u parlamentima država kandidata ne mjeri po njihovoj retoričkoj snazi, već isključivo po kvalitetu i primjeni zakona koji iz njih proizilaze. Diplomatski krugovi jasno su dali do znanja da otvoreni prozor za proširenje Unije neće biti trajno otvoren, te da zacrtani rok – kraj 2026. godine – zahtijeva neprekidan rad, a ne deklaracije za jednokratnu političku upotrebu. Iz Delegacije EU je podvučeno da su ključna mjerila iz temeljnih poglavlja o vladavini prava, nezavisnosti pravosuđa i borbi protiv organizovanog kriminala jedini stvarni pokazatelj napretka, bez obzira na broj glasova kojima se podržavaju protokolarni skupštinski akti.

Međutim, vladajuća struktura nastavlja sa štetnom praksom koja direktno urušava kvalitet crnogorskog zakonodavstva. Najbitniji sistemski zakoni, od kojih direktno zavisi zatvaranje pregovaračkih poglavlja, guraju se na dnevni red Skupštine u posljednjem momentu, često kroz hitne procedure i dopune dnevnog reda na samoj sjednici. Time se poslanicima, ali i cjelokupnoj stručnoj javnosti, onemogućava da se suštinski upoznaju sa predloženim rješenjima i da upute amandmane. Obećanje o suštinskom uključivanju nevladinog sektora i medijske zajednice pretvoreno je u običnu farsu. Preskakanjem javnih rasprava i pretvaranjem Skupštine u običan protočni bojler je zamazivanje očiju Briselu, čime vladajuća većina stvara opasnu iluziju napretka, dok suštinske reforme stoje u mrtvoj tački.

Danas, nakon nekoliko mjeseci od usvajanja ove rezolucije, jasno je da je zacrtani rok za završetak pregovora do kraja 2026. godine ozbiljno ugrožen institucionalnim nemarom i partijskim kalkulacijama onih koji drže poluge vlasti. Dok iz Brisela stižu jasne poruke da se traže konkretni rezultati a ne kozmetičke promjene, vladajuća struktura svojim sporim, netransparentnim i neodgovornim radom direktno koči čitav sistem. Ukoliko se desi da se zacrtani rokovi probiju i da proces zaglavi u proceduralnom haosu, vlast ovog puta neće moći da prebacuje krivicu na opoziciju ili administrativne prepreke, jer je isključivo u njenim rukama odgovornost za to kada se zakoni spremaju, koliko čekaju u fiokama i kada se stavljaju na dnevni red.