Grade novu industriju i digitalni put do Evrope

Piše: Mili Prelević

Uz milijarde dolara najavljenih investicija, saradnju sa američkim tehnološkim kompanijama i izgradnju digitalne infrastrukture koja povezuje Aziju i Evropu, ova centralnoazijska zemlja nastoji da postane regionalni centar naprednih tehnologija.

O razvoju vještačke inteligencije u Kazahstanu izvještavao je i britanski finansijski časopis"Global banking end fajnens rivju" (Global Banking & Finance Review). Prema podacima koje je "Danu" dostavio Generalni konzulat Republike Kazahstan u Podgorici, zemlja planira milijarde dolara ulaganja u računarsku infrastrukturu i digitalnu ekonomiju.

Predsjednik Kasim Žomart Tokajev proglasio je 2026. godinom digitalizacije i vještačke inteligencije. Cilj je da nove tehnologije, osim modernizacije državne uprave, doprinesu razvoju industrije, energetike, saobraćaja i poljoprivrede.

Izvoz kazahstanskih IT usluga porastao je sa 33,5 miliona dolara u 2020. na 1,142 milijarde u 2025. godini, gotovo 34 puta za pet godina. Vlasti planiraju da do 2030. godišnji izvoz dostigne pet milijardi dolara, prvenstveno zahvaljujući razvoju softvera, računarstva u oblaku, sajber-bezbjednosti i vještačke inteligencije.

Prema nacionalnim podacima, oko 90 odsto javnih usluga već je dostupno elektronski, a pristup internetu ima 97,5 odsto stanovništva. Naredni korak je širenje digitalnih tehnologija na privatni sektor i industriju.

Posebnu pažnju privukla je saradnja sa američkom kompanijom "Nvidia" (NVIDIA), jednim od vodećih svjetskih proizvođača procesora za vještačku inteligenciju. Njen osnivač i izvršni direktor Džensen Huang boravio je u oktobru u Astani, gdje je razgovarao o razvoju računarske infrastrukture i obrazovanju stručnjaka.

U središtu investicionih planova nalazi se "Data centar veli" (Data Center Valley) u Ekibastuzu, industrijskom gradu sa značajnim energetskim resursima. Projekat predviđa izgradnju velikih data centara namijenjenih kompanijama i istraživačkim institucijama širom svijeta.

Američka kompanija "Fajerberd" (Firebird) saopštila je 23. oktobra da je dobila izvoznu dozvolu SAD za 45.000 grafičkih procesora "Nvidia grejs blekvel". Projekat realizuje sa "Kazahtelekomom", a početak komercijalnog rada planiran je za treći kvartal 2027. godine.

Prema najavi "Fajerberda", investicija je procijenjena na pet milijardi dolara. Početni kompleks mogao bi da dostigne kapacitet od 109 megavata, a druga faza da poveća ukupni kapacitet na približno 500 megavata. Širi projekat predviđa mogućnost razvoja infrastrukture kapaciteta jednog gigavata. Riječ je, međutim, o planovima i projektovanim kapacitetima, ne o postrojenjima koja već rade u punom obimu.

Mili Prelević

foto: Srđan Boljević, Dan

Kazahstan namjerava da, pored energenata, izvozi i računarske kapacitete, omogućavajući stranim kompanijama korišćenje infrastrukture za vještačku inteligenciju. "Fajerberd" se obavezao da najmanje deset odsto kapaciteta grafičkih procesora stavi na raspolaganje domaćim kompanijama i državnim institucijama. Najavljeno je i osnivanje "Fajerberd labs Kazahstan" za podršku startapovima i istraživačima.

Razvoj domaće tehnološke industrije pokazuje i kompanija "Higsfild" (Higgsfield), koja razvija platformu za generisanje video-sadržaja pomoću vještačke inteligencije i ima značajan inženjerski tim u Kazahstanu.

U avgustu 2026. prikupila je 400 miliona dolara, uz prijavljenu procjenu vrijednosti od 5,4 milijarde dolara. U oktobru su u dodatnom finansiranju učestvovali "Nvidia" i investiciona kompanija TCV. Prema podacima "Higsfilda", platformu koristi više od 40 miliona korisnika u 238 zemalja i teritorija.

Istovremeno, Kazahstan jača digitalnu povezanost sa Evropom. U oktobru je zvanično puštena u rad transkaspijska optička veza sa Azerbejdžanom. Podvodni kabl dug oko 380 kilometara povezuje Aktau i Sumgajit, a njegov projektovani kapacitet iznosi najmanje 400 terabita u sekundi.

Projekat su realizovali "Kazahtelekom" i azerbejdžanski "Azertelekom". Nova linija povezuje Centralnu Aziju sa telekomunikacionim mrežama Kavkaza i Evrope, stvarajući uslove za razvoj digitalne trgovine, računarstva u oblaku i međunarodnih usluga zasnovanih na vještačkoj inteligenciji.

Paralelno se razvija nacionalni računarski klaster "Alem klaud" (Alem.Cloud), namijenjen državnim institucijama, univerzitetima, istraživačima i privatnim kompanijama. Prema dostavljenim podacima, više od 90 odsto njegovih kapaciteta raspoređeno je na preko 50 organizacija.

Kazahstanske vlasti žele da vještačka inteligencija postane dio svakodnevnog poslovanja tradicionalnih industrija.

U Astani je 2026. pokrenut Univerzitet za istraživanje vještačke inteligencije "Kazak AI", usmjeren na mašinsko učenje i industrijsku primjenu tehnologije. Prema Ministarstvu nauke i visokog obrazovanja, upisano je 528 polaznika, uključujući 391 studenta osnovnih studija, 32 master studenta i 105 polaznika programa MBA AI+X.

Ulaganja u istraživanje i razvoj porasla su sa 72,2 milijarde tengi u 2018. na približno 261,5 milijardi u 2025. godini, odnosno nominalno 3,6 puta. Razvijaju se i propisi o vještačkoj inteligenciji, sajber-bezbjednosti i zaštiti ličnih podataka.

Napredak bilježe i međunarodna istraživanja. Prema istraživanju Ujedinjenih nacija o elektronskoj upravi iz 2024. godine, Kazahstan je zauzeo 24. mjesto među 193 države. U kazahstanskim izvještajima o indeksu spremnosti vlada za vještačku inteligenciju "Oksford insajtsa" za 2025. navodi se 58. pozicija među 195 zemalja, odnosno napredak za 16 mjesta.

(autor je zamjenik GLODUR-a Dana)