Vrijeme je za novu tradiciju

Piše: Aleksandar M. Gajić

U istoriji međunarodnih odnosa simboli često imaju veću težinu nego što se na prvi pogled čini. Mnogi procesi koji su kasnije doveli do suštinskih političkih promjena započinjali su upravo gestovima koji su u trenutku kada su učinjeni djelovali protokolarno ili ceremonijalno. Stoga inicijativu kongresmenke Klaudije Teni da se februar proglasi Mjesecom srpsko-američkog nasleđa treba posmatrati kao važan pokazatelj stanja odnosa dvije države.

Posebnu težinu ovoj rezoluciji daje činjenica da je podržana od predstavnika obje najveće američke političke partije. U vremenu izražene političke polarizacije u Vašingtonu, dvostranačka saglasnost postala je rijetkost. Upravo svaka tema oko koje se republikanci i demokrate okupe zaslužuje posebnu pažnju, a kada je među njima i Srbija, onda je riječ o događaju koji prevazilazi uobičajene okvire kongresne procedure.

Srpsko-američki odnosi imaju dugu i složenu istoriju. Tokom gotovo vijek i po diplomatskih odnosa dvije države prolazile su kroz razdoblja bliskog savezništva, ali i dubokih neslaganja. U oba svjetska rata Srbija i Sjedinjene Američke Države bile su na istoj strani istorije. Američka podrška Srbiji tokom Prvog svjetskog rata, podizanje srpske zastave iznad Bijele kuće 28. jula 1918. godine, kao i zajednička borba protiv sila Osovine u Drugom svjetskom ratu ostali su trajni temelji međusobnog poštovanja. Kraj XX veka, međutim, donio je ozbiljno narušavanje odnosa, čije su posledice bile vidljive tokom narednih decenija.

Stoga od posebnog je značaja što se danas na Kapitol hilu Srbija ne pominje kao bezbjednosni izazov ili otvoreno političko pitanje, već kao dio američkog istorijskog i društvenog nasleđa. Ova promjena tona govori da u američkom političkom prostoru postoji spremnost da se odnosi sa Srbijom sagledavaju u širem istorijskom okviru, a ne isključivo kroz prizmu kriza iz devedesetih godina.

Naravno, bilo bi neozbiljno tvrditi da jedna kongresna rezolucija sama po sebi mijenja spoljnu politiku Sjedinjenih Američkih Država. Velike sile svoju politiku grade kroz dugoročne strategije koje se baziraju najprije na ličnim ili kolektivnim interesima, a ne kroz pojedinačne akte Kongresa. Međutim, jednako bi bilo pogrešno zanemariti političku poruku koju ovakve inicijative nose, jer veoma često predstavljaju i odraz promijenjene političke atmosfere i spremnosti da se otvore nova poglavlja u bilateralnim odnosima.

U tom svjetlu treba posmatrati i činjenicu da rezolucija dolazi neposredno nakon uspostavljanja Strateškog dijaloga između Republike Srbije i Sjedinjenih Američkih Država. Posle dužeg perioda u kome su odnosi bili opterećeni nasleđem prošlosti, uspostavljen je institucionalni mehanizam koji omogućava redovnu političku komunikaciju i otvara prostor za saradnju u oblastima od zajedničkog interesa. Pokretanje Strateškog dijaloga predstavlja jedan od najznačajnijih diplomatskih iskoraka Srbije u odnosima sa Sjedinjenim Američkim Državama u poslednjim decenijama i rezultat je spoljnopolitičkog kursa koji su vodili predsjednik Republike Aleksandar Vučić i ministar spoljnih poslova Marko Đurić. Ovakve inicijative u Kongresu pokazuju da pozitivni pomaci više nisu vidljivi samo u komunikaciji izvršnih vlasti dvije države, već da postepeno dobijaju od‌jek i u zakonodavnom tijelu Sjedinjenih Američkih Država. To predstavlja važan pokazatelj da se obnavlja političko povjerenje, koje je svaka ozbiljna diplomatija oduvijek smatrala osnovom dugoročnih međudržavnih odnosa.

Za Srbiju je pod‌jednako važno i to što ova rezolucija predstavlja priznanje srpskoj zajednici u Americi. Generacije srpskih iseljenika dale su značajan doprinos razvoju američkog društva – od nauke i privrede do vojske, kulture i javnog života. Njihova istorija istovremeno je dio američke i srpske nacionalne istorije, pa je sasvim prirodno da dobije mjesto u zvaničnom kalendaru obeležavanja.

Srpsko-američki odnosi danas imaju priliku da izađu iz okvira naslijeđenih stereotipa i da se vrate onim temeljima na kojima su i nastali – međusobnom uvažavanju, zajedničkim interesima i savezništvu. Istorija nas uči da su najtrajnija partnerstva ona koja počivaju na međusobnom poznavanju i povjerenju. Upravo zato ovakve inicijative ne treba posmatrati kao završetak jednog procesa, već kao njegov početak.

Posle gotovo sto četrdeset pet godina diplomatskih odnosa, Srbija i Sjedinjene Američke Države imaju dovoljno zajedničke istorije da grade i zajedničku budućnost. Ukoliko rezolucija kongresmenke Klaudije Teni postane početak jedne nove tradicije, njen najveći značaj bi mogao da označi početak jednog novog poglavlja u odnosima dvije države, drugim riječima, poglavlja u kome će istorija biti temelj saradnje, a ne izvor novih podjela.

Možda će tek buduće generacije moći da procijene puni značaj ove inicijative. Ali već danas može se reći da ona predstavlja ohrabrujući korak ka obnovi međusobnog povjerenja. A ako se taj put nastavi, možda ćemo jednog dana, parafrazirajući završne riječi iz legendarnog filma Casablanca, moći da kažemo: "I think this is the beginning of a wonderful friendship."

politika.rs

(Autor je istoričar i autor monografije "145 godina srpsko-američkih diplomatskih odnosa")