Za čiji račun treba napasti Rusiju

Piše: Branko Milanović

Reakcija Evrope bila je za nekoliko oktava tiša, kao što je uglavnom bila i tokom Hladnog rata. Ostatak svijeta, iako je uglavnom osuđivao Rusiju zbog očiglednog kršenja međunarodnog prava i pravila UN, nije pokazivao pretjeranu zabrinutost.

Stvari su se u međuvremenu promijenile. Promjene su počele još za vrijeme Bajdena, koji je, uprkos veoma oštrom stavu prema Rusiji i uvođenju najradikalnijih sankcija ikada (uključujući zaplenu privatne imovine i imovine države s kojom Sjedinjene Države nisu bile u ratu), ipak poštovao neka pravila iz Hladnog rata. Prije svega, nastojao je da izbjegne nepotrebnu eskalaciju sa nuklearnom silom. To se jasno vidjelo u njegovoj politici zabrane napada na teritoriju Rusije. Ali čak i pod Bajdenom ta politika je postepeno napuštana i SAD su de fakto ušle u rat time što su počele da biraju i neposredno određuju mete na teritoriji Rusije.

Tokom protekle dvije godine, situacija se dodatno razvila. SAD su nastavile s politikom u kojoj su de fakto učesnik u ratu, ali su istovremeno pokazale želju da se sukob, na ovaj ili onaj način, nekako okonča. Ono što je međutim iznenađujuće, jeste da je žeđ za ratom postala gotovo nezasita u nekoliko evropskih zemalja, prije svega u nordijskim i baltičkim državama, a u poslednje vrijeme i u Njemačkoj, kao i u Velikoj Britaniji – u njenom slučaju iz dubljih istorijskih razloga koji sežu do XVIII vijeka.

Uloga malih zemalja – koje svojom geopolitičkom neodgovornošću mogu nanijeti ogromnu štetu čitavom svijetu – obično prolazi ispod radara. Nordijsko-baltička koalicija u suštini poziva na rat sa Rusijom, pozivajući se na sopstvene strahove i traume iz vremena ruske, odnosno sovjetske vlasti i okupacije. Ostavljajući po strani diskusiju o potpunoj jednostranosti takvih tvrdnji (zar Rusi ne bi mogli da tvrde da su letonski strijelci igrali ključnu ulogu u ruskoj revoluciji?), ova vrsta ratoborstva od strane malih naroda je krajnje licemjerna. Ono počiva na ideji da se može zagovarati rat, a da se pritom ne snose njegove posledice. Nastoji se da se interesi malih zemalja što čvršće isprepletu s interesima velikih sila, kako bi ove potom ratovale među sobom i milioni ljudi ginuli, dok bi male zemlje, po okončanju tog opšteg rata, ostvarile sopstvene ciljeve.

Takav stav je već sam po sebi dovoljno loš – ali još je gore to što u Istočnoj Evropi i na Bliskom istoku postoje očigledni istorijski presedani sličnih politika koje su dovodile do globalnih katastrofa. Srbija je uoči Prvog svjetskog rata igrala na kartu Rusije. Poljska i Mađarska učestvovale su u komadanju Čehoslovačke, čime je nacističkoj Njemačkoj otvoren put za nastavak agresije. Izrael već decenijama nastoji da uvuče Sjedinjene Države u svoje sukobe na Bliskom istoku, a to je najočiglednije upravo sada, kada su SAD ušle u rat protiv Irana – na veoma sličan način kao što je Rusija ušla u rat protiv Ukrajine – ne znajući ni zašto, ni koji su politički ciljevi tog rata. Ali takav ishod odgovara Izraelu, jer slabi još jednu bliskoistočnu silu i produbljuje haos u regionu.

Slaba meka moć najmoćnije svjetske ekonomije

Svijet se sada suočava sa sličnom situacijom, u kojoj nekoliko zemalja, čiji ukupan broj stanovnika jedva dostiže broj žitelja jednog kineskog grada drugog ranga, želi da, liječeći sopstvene frustracije i traume, gurne čitav svijet u katastrofu koja bi mogla, manje-više, da označi kraj civilizacije. To je krajnje neodgovorna politika. Ona je ujedno i licemjerna, jer počiva na pretpostavci da će neko drugi – u ovom slučaju Sjedinjene Države – ratovati umjesto njih. Jer, ako toliko žele rat i ako su uvjerene u njegovu moralnu opravdanost, zašto same ne uđu u njega? Zašto neposredno ne napadnu Rusiju pa da vide šta će se dogoditi? Bilo bi to ludilo, ali bar ne bi bilo neodgovorno niti licemjerno prema ostatku svijeta.

Naravno, argument u prilog ratu (koji bi vodio neko drugi) glasi da bi pristanak na razgovore o prekidu vatre duž sadašnjih linija fronta išao na ruku agresoru. Ali, prema toj logici, svaki rat bi trebalo voditi do samog kraja, sve dok jedna strana ne bude potpuno uništena. Nikada ne bi trebalo da bude nikakvih pregovora. Diplomatija ne bi trebalo ni da postoji. Korejski rat bi onda i dalje trebalo da traje – zapravo, vjerovatno ne bi, jer da se tada postupalo u skladu s politikom kakvu danas zagovara nordijsko-baltički savez (odnosno ono što je Makartur želio), mi se nikada ne bismo ni rodili, a naši roditelji, ili babe i djedovi, odavno bi bili mrtvi.

Nordijsko-baltički savez takođe zaboravlja da bi, ukoliko bi prekid vatre bio uspostavljen duž sadašnjih linija kontrole, teritorija Donbasa i drugih oblasti zaista ostala pod kontrolom Rusije, ali da to nijedna zemlja na svijetu ne bi zvanično priznala. Zar nisu primijetili da to nije učinila nijedna država Zajednice nezavisnih država? Zar nisu primijetili da to ne priznaje čak ni Bjelorusija? Takav, nesumnjivo krhki mir, ne samo što bi okončao današnje krvoproliće već bi ostavio otvorenom mogućnost za neko buduće, trajnije rješenje između Rusije i Ukrajine. Ni Putin, ni Zelenski, niti društvene snage koje stoje iza njih, nijesu vječni. Stvari će se mijenjati i u Rusiji i u Ukrajini. Pregovori mogu da se nastave za deset ili dvadeset godina – ali će bar ljudi koji bi u međuvremenu poginuli biti živi.

Oni upozoravaju da bi to dovelo do "zamrznutog sukoba". Ali da li je zamrznuti sukob gori od rata koji bjesni? Da li je odsustvo pogibija gore od nastavka krvoprolića? Postoje desetine zamrznutih sukoba širom svijeta, od Kipra preko Kosova i Zapadne Sahare do Malvina i Kašmira. Da li treba da ih sve ponovo odmrznemo?

Na ova moralna pitanja oni nerado odgovaraju, jer je u njihovoj računici podrazumijevana vrijednost koju pridaju ukrajinskim životima jednaka nuli, dok smrt Rusa za njih ima pozitivnu vrijednost. Prema tome, sa njihove tačke gledišta, beskonačan sukob je igra s pozitivnim zbirom.

Ideja o beskonačnom ratu ne samo da je nemoralna već sa sobom nosi i ogroman rizik od nuklearne eskalacije. Tokom Hladnog rata dvije velike sile su taj rizik shvatale veoma ozbiljno. Zato su imale četiri obavezujuća nuklearna sporazuma, od kojih danas nijedan više nije na snazi. Danas se, međutim, ljudi ponašaju kao da nuklearno oružje ne postoji. Takva pretpostavka nema nikakvog osnova, ali čak i kada bi vjerovatnoća izbijanja nuklearnog rata iznosila samo jedan prema milion, njegove posledice bile bi toliko strašne – jer se takav rat, jednom započet, ne može kontrolisati – da bi svaki racionalan čovjek morao da zaključi da treba učiniti sve kako bi se on izbjegao.

Ratno huškanje nordijsko-baltičkih zemalja u sadašnjim okolnostima stoga je: (1) neodgovorno, (2) licemjerno, (3) nemoralno i (4) predstavlja opasno poigravanje s katastrofom nesagledivih razmjera.

Izvor: Global Inequality and More 3.0

Prevod: RTS OKO

(Autor je ekonomista)

Mišljenja objavljena u tekstovima autora nisu nužno i stavovi redakcije „Dana"